Thiếu cảm xúc, không chỉ viết văn, mà làm việc gì cũng khó khăn, hiệu quả thấp. Sự khô cứng, cằn cỗi của cảm xúc là một thực trạng có thật và xảy ra ở bất cứ ai, bất cứ lứa tuổi nào, trong bất cứ công việc gì. Nhiều người còn rất trẻ nhưng cảm xúc đã “cạn kiệt”.

Để luôn có cảm xúc và giữ cho cảm xúc tươi trẻ mãi, chúng ta phải yêu cuộc sống, nâng niu những giá trị sống, trân trọng mỗi vẻ đẹp và âm thanh mà cuộc sống đem lại. Bởi lẽ, cuộc sống phong phú quanh ta chính là “dưỡng chất” để khơi nguồn, dưỡng nuôi cảm xúc. Chẳng hạn, nhìn một chiếc lá rụng, người thường xuyên quan sát, suy ngẫm, liên tưởng,... sẽ xao xuyến, rung động mà thấy đó là hình ảnh về sự sống, về vũ trụ, từ đó liên tưởng tới một ngôi sao vụt tắt để lại biết bao bí ẩn, hay một cuộc đời đã làm xong phận sự nay thanh thản trở về với cát bụi... Nghe một chiếc lá rụng, nhà thơ thần đồng Trần Đăng Khoa đã thao thức, bâng khuâng mà viết nên câu thơ “Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng”.

(Dựa theo Tạ Duy Anh, Khơi nguồn cảm xúc...?, Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, số 10/2019, tr.17)

II. Đọc hiểu văn bản nghị luận và viết bài văn nghị luận xã hội (5,0 điểm)

(1,0 điểm)

Hãy phân tích tác dụng của lí lẽ và bằng chứng đối với luận điểm trong đoạn thứ hai của văn bản trên.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận

Đề 1: vấn đề thiếu cảm xúc, khô cứng và cằn cỗi cảm xúc của một số bạn trẻ hiện nay; giải pháp để thế giới cảm xúc của người trẻ thêm phong phú những sắc màu tươi đẹp.

Đề 2: thấu hiểu cảm xúc để biết sống yêu thương.

c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu.

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm theo trình tự hợp lí; trình bày được lí lẽ thuyết phục để làm sáng tỏ luận điểm; bằng chứng đa dạng, phù hợp, tiêu biểu, thuyết phục; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng.

Cần sử dụng kiến thức đời sống và trải nghiệm cá nhân để bàn bạc vấn đề. Khuyến khích những bài viết có hơi thở của cuộc sống, mang tính thời sự.
Học sinh có thể có nhiều hướng làm bài khác nhau. Sau đây là một hướng làm bài:

Đề 1.

    - Giải thích vấn đề cần giải quyết: cảm xúc: những rung động nội tâm khi tiếp xúc với cuộc sống; thiếu – khô cứng – cằn cỗi cảm xúc: không có cảm xúc, khô cằn, chai sạn về cảm xúc; phong phú những sắc màu tươi đẹp: những sắc thái, cung bậc cảm xúc khác nhau, hướng đến sự tích cực.

→ Vấn đề cần giải quyết: tình trạng người trẻ thiếu vắng những rung động nội tâm, cảm xúc trở nên đơn điệu, chai sạn; cần có giải pháp để những rung động đó có thêm nhiều sắc thái, cung bậc tích cực.

- Phân tích vấn đề:

    + Thực trạng: Nhiều bạn trẻ hiện nay rơi vào tình trạng thiếu vắng cảm xúc tích cực, đời sống tinh thần đơn điệu, khô cằn. Một số khác lại bị chi phối bởi quá nhiều cảm xúc tiêu cực như lo âu, chán nản, giận dữ. Hiện tượng này không còn hiếm gặp, mà trở thành vấn đề xã hội đáng quan tâm.

    + Nguyên nhân: Sự phát triển của khoa học công nghệ, nhịp sống bận rộn, áp lực công việc,...; thái độ thiếu coi trọng đời sống tinh thần, thiếu các giải pháp hiệu quả để tự khơi nguồn và nuôi dưỡng cảm xúc; môi trường học đường và xã hội nhiều cạnh tranh, thiếu sự chia sẻ và đồng cảm,...

    + Tác hại: con người trở nên vô cảm với chính mình và người khác, đời sống tinh thần dần tẻ nhạt, thiếu chiều sâu, mất cân bằng tâm lí, chất lượng các mối quan hệ giảm sút,...; xã hội trở nên lạnh lùng, thiếu sự chia sẻ, thấu hiểu, cảm thông, không còn sự gắn kết cộng đồng,....

- Đề xuất giải pháp:

    + Bản thân mỗi người cần nhận thức rõ tác hại của thực trạng, từ đó chủ động khơi nguồn, bồi dưỡng cho mình những cảm xúc phong phú, tích cực bằng nhiều cách (trò chuyện với người khác, đọc sách, thưởng thức các loại hình nghệ thuật, tham gia các hoạt động cộng đồng,...);

    + Gia đình, xã hội cần tổ chức các hoạt động cộng đồng giúp người trẻ nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đời sống tinh thần, qua đó bồi dưỡng đời sống tình cảm phong phú,...;

    + Phát huy vai trò của văn hóa, nghệ thuật trong việc khơi gợi cảm xúc, xây dựng đời sống tâm hồn cho con người;

    + ...

Đề 2.

    - Giải thích vấn đề nghị luận:

    + Cảm xúc: những rung động nội tâm khi tiếp xúc với cuộc sống, thể hiện qua các trạng thái, cung bậc như buồn vui, yêu ghét, giận hờn, nhớ mong, thích...
  + Thấu hiểu cảm xúc: hiểu một cách sâu sắc về trạng thái cảm xúc của người khác hay của chính mình (nguyên nhân gây ra cảm xúc đó, những tác động của cảm xúc đó tới cuộc sống, tâm trạng, cách hành xử...).

     + Sống yêu thương: sống gắn bó, quan tâm đến người khác

      → Vấn đề bàn luận: việc hiểu rõ, hiểu sâu sắc cảm xúc của người khác hay của chính mình giúp mỗi người sống gắn bó, quan tâm đến người khác và đến chính bản thân.

    - Bàn luận, thể hiện quan điểm của người viết:

    + Cảm xúc của con người phong phú, phức tạp, đến từ nhiều nguyên nhân, góp phần hình thành đặc điểm của mỗi cá nhân, tác động đến cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh. Cảm xúc là điều không dễ dàng để chia sẻ với người khác nhưng lại là nền tảng để thấu hiểu lẫn nhau. Nói cách khác, việc nắm bắt, khám phá được cảm xúc là nền tảng, cơ sở để ta biết sống yêu thương.
+ Việc thấu hiểu cảm xúc của chính mình khiến ta nhận thức rõ vể bản thân với tất cả mong muốn, hi vọng, đau đớn, yếu mềm,... Nhờ đó, ta biết nâng niu và đối xử tử tế với chính mình. Sự tự thấu hiểu này giúp ta sống cân bằng, biết trân trọng giá trị tinh thần và  mở rộng khả năng yêu thương người khác.

     + Việc thấu hiểu cảm xúc của mọi người xung quanh sẽ khiến ta gần gũi với họ, tạo dựng, củng cố các mối quan hệ; nuôi dưỡng tình yêu thương thông qua sự quan tâm, giúp đỡ,... đúng cách dành cho họ. Khi ấy, tình thương không chỉ là lời nói mà trở thành hành động cụ thể.

       + Việc thấu hiểu cảm xúc không chỉ giúp cá nhân sống hạnh phúc hơn mà còn góp phần xây dựng một xã hội nhân ái, nơi con người biết đồng cảm, sẻ chia và nâng đỡ nhau. Đó chính là nền tảng để tình yêu thương lan tỏa, làm cho cuộc sống thêm phong phú và tươi đẹp.

      +…
    - Mở rộng, nâng cao vấn đề nghị luận và rút ra bài học:

     + Mở rộng, nâng cao vấn đề nghị luận:

      ➢ Thấu hiểu cảm xúc không chỉ giúp mỗi người biết sống yêu thương người khác, mà còn biết yêu thương chính mình, hoàn thiện bản thân.

      ➢ Ngoài thấu hiểu cảm xúc, có nhiều cách khác để thể hiện tình yêu thương với người khác: thấu hiểu hoàn cảnh, thấu hiểu tính cách,...

      ➢ Trong xã hội vẫn còn nhiều người thờ ơ, vô tâm với cảm xúc của người khác vì thiếu sự thấu hiểu; nhiều người dùng việc thấu hiểu cảm xúc không phải để yêu thương mà để thao túng, lợi dụng người khác,...

     ➢ ...

     + Rút ra bài học : hiểu rằng cảm xúc là phần thiết yếu làm nên nhân tính, không thể coi nhẹ hay bỏ qua; tập thói quen lắng nghe cảm xúc của bản thân; biết quan tâm, lắng nghe và thấu hiểu cảm xúc của người khác qua lời nói, ánh mắt, hành động;...

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp, liên kết trong văn bản.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.