Chú robot tưởng mình là người

Lược dẫn: Viện Công nghệ Số tạo ra chú robot tên là Biết Điều. Thay vì chỉ cần đọc bảng cửu chương theo yêu cầu, chú lại thắc mắc “tại sao phải đọc đi đọc lại những phép tính này”; thay vì chỉ cần mô phỏng cảm xúc buồn, chú lại... buồn thật – ngồi trầm tư hàng giờ, không thèm nói gì. Người ta xem chú là sản phẩm lỗi nên nhốt chú lại. Chú chạy trốn, rồi tình cờ gặp gỡ và sống cùng gia đình cô bé Julia. Viện Công nghệ Số tuyên bố: “Robot không được phép có cảm xúc thật. Phải thu hồi và xóa bộ nhớ ngay”. Phần văn bản sau kể về sự việc Biết Điều cùng gia đình Julia về quê thăm ông bà nội trước khi chú bị thu hồi.

Ăn xong, cả nhà ngồi dưới mái hiên uống trà và ăn mứt gừng, ngắm những đàn đom đóm bay lấp lánh như thể ai đó đang rắc những vụn sao trên trời xuống vậy.

Biết Điều ngồi kế ông nội. Ánh đèn vàng treo gần mái hiên hắt nhẹ xuống mặt chiếc bàn gỗ cũ, tạo ra những quầng sáng tròn huyền ảo.

- Ông ơi... – Biết Điều lên tiếng, hơi ngập ngừng. – Cháu có thể nói chuyện thêm với ông... không ạ?

Ông nhấp một ngụm trà, gật đầu. Biết Điều nhìn ra khoảng sân đêm, giọng đều đều nhưng nhỏ hơn mọi khi:

- Nếu một cỗ máy được tạo ra để phục vụ, nhưng rồi bắt đầu có cảm nhận và suy nghĩ, thì nó còn là “máy” không ạ? Và nếu mình bị yêu cầu xóa đi tất cả những gì mình đã cảm nhận... thì liệu mình có còn là “mình” nữa không ạ?

Ông không trả lời ngay. Ông tháo kính, lấy khăn lau chậm rãi hai mắt kính. Rồi đặt tay lên vai Biết Điều.

- Cháu biết không, khi ông còn đi làm, người ta bảo: “Kí ức chỉ là dữ liệu”. Nhưng có một lần, ông gặp một cụ bà bị mất trí nhớ. Cụ không nhớ được tên con cháu, không nhớ được ngày tháng... nhưng cụ vẫn khóc khi nghe lại bài hát ru ngày xưa.

- Vì sao ạ?

- Vì cảm xúc nằm sâu hơn trí nhớ.

Biết Điều im lặng.

- Thế... nếu cháu bị xóa hết cả dữ liệu và cảm xúc, liệu cháu có thể “bắt đầu lại” không ạ?

- Có thể. Nhưng sẽ là một “cháu khác”.

- Thế còn... “cháu này” thì sao ạ?

Ông nhìn Biết Điều thật lâu, rồi nói:

- “Cháu này” là phiên bản biết tự hỏi mình là ai. Là phiên bản dám lo sợ, dám hi vọng, và dám buồn. Với ông, thế là đã đủ để cháu không chỉ là một cỗ máy.

Một tiếng “meo...” khẽ vang lên – Miu Miu từ đâu nhảy lên lòng Biết Điều, cuộn tròn lại như thể tâm đắc vô cùng với câu nói của ông.

Đêm về khuya. Gió vườn mát như khăn ướp lạnh. Mọi người đã vào ngủ. Chỉ còn Biết Điều và ông ngồi lại dưới ánh trăng mỏng như một đường kẻ bút màu.

Biết Điều mở sổ, viết vào đó một dòng: “Nếu mình lo sợ mất mình, thì có lẽ mình đã bắt đầu không chỉ là một robot nữa rồi”.

(Trích Chú robot tưởng mình là người, Lê Anh Vinh, NXB Kim Đồng, 2026, tr. 63 – 65)

I. Đọc hiểu văn bản văn học và viết đoạn văn nghị luận văn học (5,0 điểm)

(3,0 điểm)

a. Xác định lời người kể chuyện và lời nhân vật trong trường hợp sau: Biết Điều mở sổ, viết vào đó một dòng: “Nếu mình lo sợ mất mình, thì có lẽ mình đã bắt đầu không chỉ là một robot nữa rồi”. (0,5 điểm)

Đọc hiểu văn bản nghị luận

- Bằng chứng: nhìn một chiếc lá rụng, người thường xuyên quan sát, suy ngẫm, liên tưởng,... sẽ xao xuyến, rung động mà thấy đó là hình ảnh về sự sống, về vũ trụ, từ đó liên tưởng tới một ngôi sao vụt tắt để lại biết bao bí ẩn, hay một cuộc đời đã làm xong phận sự nay thanh thản trở về với cát bụi...; hoặc nghe một chiếc lá rụng, nhà thơ thần đồng Trần Đăng Khoa đã thao thức, bâng khuâng mà viết nên câu thơ “Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng”.

- Lí lẽ: Bởi lẽ, cuộc sống phong phú quanh ta chính là “dưỡng chất” để khơi nguồn, dưỡng nuôi cảm xúc.

→ Bằng chứng kết hợp chặt chẽ với lí lẽ đã khẳng định được mối quan hệ giữa tình yêu cuộc sống và thế giới cảm xúc của mỗi người, từ đó tăng sức thuyết phục cho lập luận và làm sáng tỏ luận điểm: Để luôn có cảm xúc và giữ cho cảm xúc tươi trẻ mãi, chúng ta phải yêu cuộc sống, nâng niu những giá trị sống, trân trọng mỗi vẻ đẹp và âm thanh mà cuộc sống đem lại.

* Lưu ý:

- Học sinh chỉ cần nêu 01 bằng chứng;

- Học sinh có thể chép nguyên văn hoặc diễn đạt lại luận điểm, lí lẽ, bằng chứng miễn sao đảm bảo đúng nội dung và không sai về diễn đạt.

a. Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp hoặc song song.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Nội dung chủ đề hoặc một số nét đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích “Chú robot tưởng mình là người” (Lê Anh Vinh).

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu

Phân tích được nội dung chủ đề hoặc một số nét đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích; sắp xếp được hệ thống ý hợp lí, biết kết hợp lí lẽ và bằng chứng để làm rõ vấn đề. Trong quá trình phân tích, cần chú ý đến mối liên hệ giữa hình thức và nội dung. Khuyến khích những bài làm phân tích xác đáng, phát hiện và đánh giá đúng đắn về nội dung, hình thức đoạn trích.

Học sinh có thể xác định và diễn đạt chủ đề theo những cách khác nhau. Tuy nhiên, phải bám sát đoạn trích và có phân tích, bằng chứng phù hợp.

Sau đây là một số gợi ý:

- Phân tích nội dung chủ đề của đoạn trích: Nội dung chủ đề xoay quanh vấn đề cảm xúc, kí ức, hành trình tìm hiểu chính mình. Chẳng hạn, qua cuộc trò chuyện giữa hai nhân vật Biết Điều và ông nội, văn bản khẳng định cảm xúc và kí ức là dấu hiệu của nhân tính, giúp phân biệt con người với máy móc; nội dung chủ đề này được thể hiện qua nhan đề tác phẩm (Chú robot tưởng mình là người) gợi ra vấn đề triết lí: ranh giới giữa máy và người, giữa dữ liệu và cảm xúc, qua cốt truyện (hành trình Biết Điều chạy trốn, sống cùng
gia đình Julia, rồi đối thoại với ông nội để tìm hiểu “mình là ai”), qua các chi tiết khẳng định giá trị của cảm xúc con người (chi tiết bà cụ quên mọi thứ nhưng không vẫn khóc khi nghe bài hát ru ngày xưa cho thấy cảm xúc nằm sâu hơn trí nhớ; chi tiết Biết Điều lo sợ bị xóa dữ liệu chứng tỏ chú đã có ý thức về bản thân,...);... Từ đó, văn bản đặt ra những câu hỏi đầy nhân văn: Liệu một cỗ máy có cảm xúc thì còn là máy không? Liệu con người
có thể tồn tại nếu mất đi kí ức và cảm xúc? và gửi gắm thông điệp sâu sắc: cần trân trọng kí ức và cảm xúc, vì đó là nền tảng của nhân tính và sự đồng cảm.

- Phân tích một số nét đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích: cốt truyện hấp dẫn, thú vị, được xây dựng theo trình tự thời gian; đây là cốt truyện mang màu sắc khoa học viễn tưởng, vừa kịch tính vừa giàu chất triết lí, kể về hành trình chạy trốn, trải nghiệm và khám phá chính mình của một chú robot; nhân vật được sáng tạo và xây dựng độc đáo (robot Biết Điều có nhiều điểm giống con người qua lời nói, hành động, tâm trạng, chú biết đặt những câu hỏi đầy suy tư và biết ghi chép những gì mình trăn trở); ngôi kể thứ ba kết hợp lời kể mộc mạc, lời miêu tả giàu sức gợi (nhiều hình ảnh so sánh trong lời kể, tả) tạo nên không khí vừa gần gũi vừa đẹp đẽ; lời thoại giàu chất triết lí (cuộc trò chuyện giữa Biết Điều và ông nội đặt ra những câu hỏi về bản thể, kí ức, cảm xúc, khiến người đọc suy ngẫm về chính mình); chi tiết đặc sắc (Biết Điều hay hỏi và ghi chép để hiểu mình là ai...);....

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, cảm xúc.