Đọc văn bản sau:

BÀ ỐM

Loan tưởng bà nội chỉ bị cảm cúm sơ sơ. Thế mà chiều hôm ấy, Loan đi học về, giật mình thấy mẹ rơm rớm nước mắt bảo bố và bác Xuân đã cáng bà đi cấp cứu ở bệnh viện huyện. Suốt đêm, mẹ và Loan ít ngủ, thương bà, lo cho bà.

Hôm sau, bố ở huyện về, báo tin bà đã tỉnh, không có gì đáng ngại nữa. Bà dặn Loan phải chăm học, nhớ cho mái mơ ăn thêm rau (nó thích ăn rau lắm) và nhốt riêng con gà ri ra, kẻo nó hay bị con gà khác bắt nạt, tội nghiệp nó.

Ôi, mới vắng bà có mấy ngày mà đàn gà cứ ngơ ngác cả ra. Bà chăm chúng nó thế thảo nào! Còn Loan thì nhìn vào đâu, sờ vào cái gì cũng thấy thiếu bà. Cái bình vôi ăn trầu của bà kia. Cái chổi bà thường luôn tay quét. Cái rế, cái nồi, cái rổ bát, bao giờ cũng chùi cũng xếp gọn gàng. Đến cây cối ngoài vườn cũng nhớ bà, các ngọn mướp cứ ngóc đầu lên chờ đợi được bàn tay tưới tắm. Cái giường bà nằm mà trống vắng buồn thiu, con cóc ở trong gầm cũng như sốt ruột, cứ nhảy ra rồi lại nhảy vào.

Vì phải đi thi, Loan không lên huyện thăm bà được. Nó chọn đúng mười quả trứng gà tươi nhất, do con gà mái hoa của nó đẻ – gửi bố mang đi biếu bà. Nó không quên viết gửi bà mấy chữ:

Bà yêu quý của cháu.

Bà cứ yên tâm chữa bệnh, mẹ cháu mải làm đồng, cháu tưới vườn và chăm đàn gà đúng như lời bà dặn. Cháu làm bài thi tốt lắm, bà ạ.

Cháu Loan của bà.

Trong thư nó không nói gì về mười quả trứng nó đã gửi biếu bà cả. Nó vốn là đứa trẻ tế nhị.

Hôm ấy đúng ngày chủ nhật, bố đón bà ở bệnh viện huyện về. Bà còn xanh lắm, tay phải chống gậy, nhưng bà cười từ ngoài sân cười vào. Loan chạy ra ôm lấy bà, dụi đầu vào ngực áo bà, khóc òa lên. Bà xoa xoa tóc Loan mắng yêu:

– Bố mày! Bà có chết đâu mà khóc! Nín đi, bà cho quà đây...

Loan nắm lấy tay bà, dắt bà vào giường. Bà bảo bố đưa cho bà cái bị. Bà xếp ra hai quả cam, sáu quả chuối và năm quả trứng gà. Bà bảo:

– Đây bà thưởng cho... Nín đi, nín đi nào!...

Loan ngước nhìn bà, khúc khích cười, nhưng miệng nó cười, mà mắt thì vẫn khóc. Vì nó biết bà đã dành dụm không ăn hết trứng và các thứ quà của nó cùng mọi người gửi biếu bà. Bà ơi, cháu yêu bà, cháu thương bà quá!

                  (Vũ Tú Nam¹, Bà tôi, Trích Những truyện hay viết cho thiếu nhi,

NXB Kim Đồng, 2019, tr.215 – 217)

¹ Vũ Tú Nam (1929-2020) được xem là cây bút tiêu biểu trong làng văn Việt Nam, thành công ở cả hai lĩnh vực, viết cho người lớn và trẻ em. Ông viết cả truyện ngắn, ký và thơ nhưng sở trường là truyện ngắn.

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(1,0 điểm) Xác định ngôi kể trong văn bản trên.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận xã hội.

Đảm bảo yêu cầu về hình thức của kiểu bài nghị luận xã hội.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đảm bảo hình thức, bố cục bài văn: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đảm bảo hình thức bố cục bài văn: 0,0 điểm.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận

Đề xuất giải pháp về vấn đề: Tuổi trẻ học đường cần hành động thế nào để góp phần giảm thiểu tai nạn giao thông?

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

- Thí sinh xác định không đúng vấn đề nghị luận: 0,0 điểm.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm.

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c1. Mở bài

- Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm cá nhân.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh giới thiệu được vấn đề nghị luận hoặc khái quát quan điểm cá nhân về vấn đề: 0,25 điểm.

- Thí sinh không giới thiệu vấn đề nghị luận: 0,0 điểm.

c2. Thân bài

c2.1. Giải thích:

- Tai nạn giao thông là sự va chạm giữa các phương tiện giao thông do con người điều khiển hay giữa phương tiện giao thông với con người dẫn đến những thiệt hại về người và tài sản.

- Giảm thiểu tai nạn giao thông là giảm đến mức thấp nhất tai nạn giao thông xảy ra. 

c2.2. Phân tích vấn đề:

* Thực trạng: (0,25 điểm)

- Hiện nay, số vụ tai nạn giao thông ngày càng gia tăng.

- Tai nạn giao thông vẫn thường xảy ra trên đường bộ, đường thủy, đường sắt, thậm chí đường hàng không. Đặc biệt tai nạn giao thông xảy ra trên đường bộ luôn gây ám ảnh vì những hậu quả nghiêm trọng.

- Tai nạn xảy ở các phương tiện tham gia giao thông từ thô sơ đến hiện đại như xe đạp, xe máy, ô tô,..; với tất cả đối tượng tham gia giao thông có kinh nghiệm và chưa có kinh nghiệm đều có thể gặp phải tai nạn giao thông, tuổi trẻ học đường cũng là một trong những đối tượng đó.

* Nguyên nhân: (0,25 điểm)

- Nguyên nhân khách quan:

+ Cơ sở hạ tầng giao thông ở một số nơi xuống cấp.

+ Các phương tiện tham gia giao thông không đạt tiêu chuẩn an toàn.

+ Thời tiết không thuận lợi.

+ Học sinh tham gia giao thông thiếu sự quản lí từ gia đình.

+...

 - Nguyên nhân chủ quan:

+ Người tham gia giao thông thiếu hiểu biết về luật giao thông.

+ Ý thức chấp hành luật giao thông của người tham gia giao thông còn kém.

+ Giới trẻ thích thể hiện bản thân dẫn đến việc đua xe trái phép.

+…

* Hậu quả: (0,5 điểm)

- Đối với người gây tai nạn và người bị tai nạn giao thông: đều bị ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe, ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống; người gây tai nạn còn phải chịu trách nhiệm về mặt pháp luật,...

- Đối với gia đình người gặp tai nạn giao thông: Để lại nỗi đau vô hạn cho mỗi gia đình khi mất đi người thân do tai nạn giao thông, tổn thất kinh tế nếu người thân phải điều trị lâu dài,...

- Đối với xã hội: tai nạn giao thông tạo thêm gánh nặng cho xã hội, lực lượng lao động trẻ bị giảm sút dễ dẫn đến nghèo đói, lạc hậu, bệnh tật; các cơ sở y tế quá tải, thiệt hại kinh tế khi phải sửa chữa đường sá,...

c2.3. Nêu giải pháp khắc phục vấn đề:

Những giải pháp góp phần giảm thiểu tai nạn giao thông:

* Đối với bản thân học sinh:

- Nâng cao hiểu biết về luật giao thông.

- Tuân thủ luật giao thông: không lạng lách, đánh võng trên đường đi; không đi xe máy khi chưa đủ tuổi, chưa có bằng lái; không vượt đèn đỏ, đi đúng phần đường, dừng đỗ đúng quy định, khi rẽ ngang hoặc dừng phải quan sát cẩn thận và có tín hiệu báo hiệu cho người sau biết, đi chậm và quan sát cẩn thận khi qua ngã tư; đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông; không sử dụng rượu, bia khi lái xe.                                                                             

- Tích cực tham gia các hoạt động tuyên truyền, tham gia giúp đỡ người già yếu, người tàn tật và trẻ em qua đường đúng quy định.

- ...

* Đối với gia đình:

- Mỗi gia đình cần quan tâm nhiều hơn đến con em mình, không cho phép chạy xe máy khi chưa đủ tuổi; nhắc nhở con em và người thân tuân thủ quy định về an toàn giao thông.

- Chủ phương tiện cần kiểm tra và bảo trì xe định kỳ.

- ...

* Đối với nhà trường và xã hội:

- Nhà trường cần thường xuyên tuyên truyền giáo dục ý thức thức chấp hành luật an toàn giao thông đến học sinh thông qua các buổi chào cờ, hoặc các hoạt động ngoại khóa.

- Mọi người cần mạnh dạn phản ánh những hành vi vi phạm luật giao thông.

- Chính quyền địa phương cần tuyên truyền, giáo dục người dân ý thức chấp hành tốt luật giao thông; nâng cấp, sửa chữa đường sá, cầu cống; lắp đặt biển báo,...

- Cơ quan có thẩm quyền cần xử lí nghiêm khắc hơn nữa các trường hợp vi phạm an toàn giao thông.

- ...

c.3. Kết bài

Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề, rút ra bài học cho bản thân.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh viết phần nào thì cho điểm phần đó như trong đáp án; tùy mức độ thuyết phục của từng phần mà linh hoạt cho điểm.

- Đối với phần c.2:

+ Thí sinh triển khai được 2/3 số ý của mỗi phần trong đáp án hoặc tương đương, kết hợp lí lẽ và bằng chứng làm sáng tỏ luận điểm, diễn đạt thuyết phục thì chấm điểm tối đa.

+ Thí sinh triển khai được 1/3 số ý của mỗi phần trong đáp án hoặc tương đương, diễn đạt chưa rõ ràng thì chấm không quá 1/2 số điểm.

+ Thí sinh không làm: 0,0 điểm.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm:

Bài làm có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp, thiếu liên kết: 0,0  điểm.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh đáp ứng được 01 yêu cầu: 0,25 điểm.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng đoạn văn

Đảm bảo yêu cầu về hình thức và dung lượng của đoạn văn (khoảng 200 chữ). Thí sinh có thể trình bày theo lối diễn dịch, quy nạp, song hành,…

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đảm bảo hình thức, dung lượng đoạn văn: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đảm bảo hình thức, dung lượng đoạn văn: 0,0 điểm.

b. Xác định đúng yêu cầu của đoạn văn

 Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật người bà trong văn bản Bà ốm ở phần Đọc – hiểu.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh xác định không đúng yêu cầu: 0,0 điểm.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c.1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu cảm nhận chung về nhân vật: (0,5 điểm)

c.2. Triển khai cụ thể phân tích nhân vật: (0,5 điểm)

- Hoàn cảnh: Bà bị ốm, phải nằm viện mấy ngày.

- Lời nói, hành động:

+ “Bà dặn Loan phải chăm học, nhớ cho mái mơ ăn thêm rau (nó thích ăn rau lắm) và nhốt riêng con gà ri ra, kẻo nó hay bị con gà khác bắt nạt, tội nghiệp nó.”

+ “Cái chổi bà thường luôn tay quét; Cái rế, cái nồi, cái rổ bát, bao giờ cũng chùi cũng xếp gọn gàng”; chăm đàn gà, chăm sóc vườn tược,…

+ “Xoa đầu cháu”, “mắng yêu cháu”,…

- Phẩm chất: bà là người hiền lành, đôn hậu, tảo tần, giàu tình yêu thương con cháu.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật chân thật, gần gũi.

c.3. Đánh giá chung về nhân vật và ý nghĩa của câu chuyện đối với bản thân (0,5 điểm)

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh viết phần nào thì chấm điểm phần đó như trong đáp án; tùy mức độ thuyết phục của từng phần mà linh hoạt chấm điểm.

- Đối với phần c.2:

+ Thí sinh nêu được 2 ý trong đáp án (hoàn cảnh; lời nói, hành động; phẩm chất; nghệ thuật) hoặc tương đương nhưng trong đó phải có 1 ý nêu phẩm chất; kết hợp lí lẽ và bằng chứng làm sáng tỏ luận điểm, diễn đạt thuyết phục: 0,5 điểm

+ Thí sinh nêu được 1 ý trong đáp án hoặc tương đương: 0,25 điểm.

+ Thí sinh không làm: 0,0 điểm.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

Hướng dẫn chấm:

Bài làm mắc nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp, thiếu liên kết: 0,0 điểm.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh đáp ứng được 01 yêu cầu: 0,25 điểm.