Đọc văn bản sau:

Gia đình tôi có ba người. Mẹ, em Bình và tôi. Bố đã mất từ ngày em Bình còn trong nôi. Chúng tôi gắn bó yêu thương nhau đến nỗi nhiều người đã biết tôi chỉ là con nuôi nhưng đến giờ thì dường như họ không muốn tin vào điều ấy nữa.

Vâng! Tôi đúng là con gái nuôi của mẹ. Tôi được nghe kể lại tôi là một đứa trẻ bị bỏ rơi ở nhà hộ sinh đã được mẹ ẵm về nuôi dưỡng cho đến tận bây giờ.

Ngôi nhà cũ kĩ của chúng tôi nằm ở một góc phố nhỏ. Phía sau nhà có một mảnh vườn hẹp. Khi lớn lên, tôi đã thấy trong vườn có cây trứng gà xanh tốt. Hằng năm, cứ chớm đông, hoa trứng gà nở rộ và sau đó trĩu trịt những chùm quả vàng ươm. Cây ra hoa kết trái vào mùa đông nhưng sắc màu lại tươi như nắng hạ. Trong cái rét căm căm của tiết đông, tâm hồn của ba mẹ con tôi luôn được sưởi ấm bởi màu vàng tươi ấy. Đối với tôi, cây trứng gà còn giống như một chứng nhân trong cuộc sống của gia đình và của cả cái khối phố nhỏ bé này nữa.

Khi đến cái tuổi có thể theo mẹ ra vườn thu hoạch quả trứng gà, tôi sốt sắng nói với mẹ:

- Để con mang bán cũng được ối tiền đấy mẹ ạ! Mẹ tôi khẽ khàng:

- Thôi con ạ. Con lấy rổ nhặt ra những quả to nhất mang sang biếu bác Toàn. Hồi còn là chủ ngôi nhà này, chính tay bác Toàn đã trồng những cây trứng gà này đấy. Con cũng chọn lấy chín quả đặt lên bàn thờ bố. Còn lại đem chia đều cho các xóm.

Tôi làm theo lời mẹ, lòng rưng rưng cảm động. Mẹ tôi là thế. Bao giờ mẹ cũng nghĩ đến việc chia cho người khác. Mẹ thường nói vui với chúng tôi: “Trong bốn phép tính mà mẹ dạy cho học sinh, phép tính nào cũng cần thiết cả, nhưng phép tính chia là khó nhất. Trong những học trò cũ của mẹ, hồi đi học có người rất giỏi toán nhưng lớn lên họ lại không làm nổi phép tính chia thông thường”. Mẹ thường nhẹ nhàng và đầy ý vị dạy dỗ chúng tôi những bài học làm người.

Chính tôi chứ không phải ai khác, nếu không có phép tính chia của mẹ: chia đau khổ, chia bất hạnh, chia miếng cơm manh áo, chia cả sự cảm thông với người đã sinh ra tôi, thì tôi đâu có được như ngày hôm nay. Mẹ đã dạy tôi và em Bình phép tính chia từ cây trứng gà như thế.[...]

(Trích Cây trứng gà bất tử, Hồ Thủy Giang, 30 tác phẩm được giải cuộc thi viết truyện ngắn cho thanh niên, học sinh, sinh viên, NXB Giáo dục, 2004, tr.189-190)

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Xác định ngôi kể trong văn bản.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận văn học: Có đủ mở bài, thân bài, kết bài.

Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Phân tích bài thơ Mùa hạ đi đâu của Hữu Thỉnh.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Học sinh có thể phân tích bài thơ theo bố cục (khổ thơ/đoạn thơ) hoặc phân tích theo hai phương diện nội dung và nghệ thuật.

Dưới đây là một định hướng:

Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm.

Phân tích nội dung

- Khái quát nội dung bài thơ: Bài thơ Mùa hạ đi đâu của Hữu Thỉnh khắc họa sinh động vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời qua cái nhìn hồn nhiên, giàu tưởng tượng của người cháu. Từ đó, tác giả ngợi ca tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng.

- Bức tranh thiên nhiên qua cái nhìn ngây thơ và trí tưởng tượng phong phú của người cháu. (Thí sinh phân tích khổ thơ 1, 2)

- Câu hỏi tu từ: “Bà ơi mùa hạ đi đâu?” thể hiện sự băn khoăn, nuối tiếc của người cháu trước bước đi của thời gian.

 - Những dấu hiệu đặc trưng của mùa hạ không còn: chim vải trọc đầu/ trốn biệt, tiếng sấm trốn lẫn vào mây, quạt nan nằm nhớ bàn tay của bà,...

 - Bức tranh chớm đông nơi đồng quê: sông gầy, đê doãi chân ra, mặt trời ngủ sớm, cóc nhớ cơn mưa,...

→ Bức tranh thiên nhiên hiện lên mang vẻ đẹp chân thực, sinh động, gần gũi.

 - Tình bà cháu và sự nhớ nhung theo nhịp thời gian của người cháu. (Thí sinh phân tích khổ thơ 3, 4)

 - Hơi ấm của tình bà trong sự lạnh của mùa đông. Cái lạnh trong thấm vào từng cảm giác của cháu: rét theo vào nhà, tai buốt,... Hơi ấm của tình bà làm dịu đi cái rét của mùa đông: cháu sà vào lòng bà, tay xoa ấm dần, cái lạnh chạy khỏi đôi chân,...

 + Sự thức nhận của cháu chợt nhận ra mùa hạ không qua đi mà vẫn còn ở trong đôi tay bà. Mùa hạ mãi còn trong tình yêu thương của bà dành cho cháu.

 + Ý nghĩa biểu tượng: Mùa hạ không chỉ là mùa của thiên nhiên, đất trời mà còn là mùa của yêu thương và sự chở che, đôi tay bà chính là nơi lưu giữ trọn vẹn những giá trị ấy.

→ Tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng gắn với suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc.

Phân tích đặc sắc nghệ thuật

 - Thể thơ lục bát truyền thống mang âm hưởng dân gian.

 - Nhịp thơ linh hoạt, thay đổi theo mạch cảm xúc.

 - Hình ảnh thơ giàu sức gợi, đậm chất làng quê (chim về, quạt nan, cóc nhớ mưa,...), giàu ý nghĩa biểu tượng (mùa hạ, bàn tay, đôi tay,...).

 - Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi; sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ: nhân hóa, ẩn dụ và câu hỏi tu từ,...

 - Giọng điệu hồn nhiên trong trẻo mà sâu lắng, suy tư.

Đánh giá chung

 - Bài thơ thể hiện tâm hồn trong treo, nhạy cảm của người cháu

trước sự biến chuyển của thiên nhiên, đồng thời khẳng định giá trị ấm áp, thiêng liêng của tình bà cháu.

 - Bài thơ đã góp thêm một tiếng nói độc đáo, mang đậm dấu ấn phong cách của Hữu Thỉnh vào mảng đề tài tình cảm gia đình. Từ đó, khơi dậy trong lòng bạn đọc những xúc cảm đẹp đẽ, nhân văn.

d. Chính tả, dùng từ, đặt câu: Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.

e. Sáng tạo: Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề nghị luận.

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: Đoạn văn nghị luận xã hội (dung lượng khoảng 200 chữ).

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vai trò của ký ức tuổi thơ trong cuộc đời mỗi người.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề cần nghị luận

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và dẫn chứng, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Có thể theo gợi ý sau:

 - Ký ức tuổi thơ là những kỷ niệm khó quên của mỗi người về tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng, đầy ước mơ,...

 - Vai trò của ký ức tuổi thơ trong cuộc đời mỗi người:

 + Là nền tảng nuôi dưỡng, bồi đắp tâm hồn, trí tuệ giúp con người hoàn thiện nhân cách, khẳng định giá trị bản thân.

 + Là điểm tựa giúp con người vơi bớt áp lực, tìm lại được sự cân bằng sau những thăng trầm, vấp ngã.

 + Là động lực thúc đẩy mỗi người tạo lập và lan tỏa những giá trị sống tích cực.

+ ...

 - Tuy nhiên, có không ít người chưa biết trân trọng hoặc quá đắm chìm trong ký ức tuổi thơ.

 - Trân trọng ký ức tuổi thơ để những kí ức là nhịp cầu nối kết quá khứ – hiện tại – tương lai.

d. Diễn đạt : Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo: Thể hiện sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ, ấn tượng.