(5,0 điểm)

Em hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ sau:

Mùa hạ đi đâu

- Hữu Thỉnh -

Bà ơi mùa hạ đi đâu?

Chùm vải trọc đầu trốn biệt trên cây

Tiếng sấm trốn lẩn vào mây

Quạt nan nằm nhớ bàn tay của bà

 

Sông gầy, đê doãi chân ra

Mặt trời ngủ sớm, tiếng gà dậy trưa

Khoai sọ mọc chiếc răng thưa

Cóc ngồi cóc nhớ cơn mưa trắng chiều

 

Nghe bà, cháu mặc đã nhiều

Mà sao cái rét vẫn theo vào nhà

Cháu sà vào lòng của bà

Đôi tai đã buốt, tay xoa ấm dần

 

Cái lạnh chạy khỏi đôi chân

Hàm răng thôi khỏi va nhầm vào nhau

Bà ơi cháu đã thấy rồi:

Mùa hạ vào ở trong đôi tay bà.

(Trích tập thơ Tiếng hát trong rừng, NXB Hội nhà văn, tr.57)

* Chú thích:

Hữu Thỉnh tên đầy đủ là Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942, là nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thơ ông thường viết về thiên nhiên, quê hương, người lính và những vẻ đẹp bình dị trong cuộc sống đời thường; cảm xúc tinh tế, ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh; giọng điệu sâu lắng, suy tư. Mùa hạ đi đâu là một trong những bài thơ hay, tiêu biểu cho phong cách thơ Hữu Thỉnh.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận văn học: Có đủ mở bài, thân bài, kết bài.

Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Phân tích bài thơ Mùa hạ đi đâu của Hữu Thỉnh.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Học sinh có thể phân tích bài thơ theo bố cục (khổ thơ/đoạn thơ) hoặc phân tích theo hai phương diện nội dung và nghệ thuật.

Dưới đây là một định hướng:

Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm.

Phân tích nội dung

- Khái quát nội dung bài thơ: Bài thơ Mùa hạ đi đâu của Hữu Thỉnh khắc họa sinh động vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời qua cái nhìn hồn nhiên, giàu tưởng tượng của người cháu. Từ đó, tác giả ngợi ca tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng.

- Bức tranh thiên nhiên qua cái nhìn ngây thơ và trí tưởng tượng phong phú của người cháu. (Thí sinh phân tích khổ thơ 1, 2)

- Câu hỏi tu từ: “Bà ơi mùa hạ đi đâu?” thể hiện sự băn khoăn, nuối tiếc của người cháu trước bước đi của thời gian.

 - Những dấu hiệu đặc trưng của mùa hạ không còn: chim vải trọc đầu/ trốn biệt, tiếng sấm trốn lẫn vào mây, quạt nan nằm nhớ bàn tay của bà,...

 - Bức tranh chớm đông nơi đồng quê: sông gầy, đê doãi chân ra, mặt trời ngủ sớm, cóc nhớ cơn mưa,...

→ Bức tranh thiên nhiên hiện lên mang vẻ đẹp chân thực, sinh động, gần gũi.

 - Tình bà cháu và sự nhớ nhung theo nhịp thời gian của người cháu. (Thí sinh phân tích khổ thơ 3, 4)

 - Hơi ấm của tình bà trong sự lạnh của mùa đông. Cái lạnh trong thấm vào từng cảm giác của cháu: rét theo vào nhà, tai buốt,... Hơi ấm của tình bà làm dịu đi cái rét của mùa đông: cháu sà vào lòng bà, tay xoa ấm dần, cái lạnh chạy khỏi đôi chân,...

 + Sự thức nhận của cháu chợt nhận ra mùa hạ không qua đi mà vẫn còn ở trong đôi tay bà. Mùa hạ mãi còn trong tình yêu thương của bà dành cho cháu.

 + Ý nghĩa biểu tượng: Mùa hạ không chỉ là mùa của thiên nhiên, đất trời mà còn là mùa của yêu thương và sự chở che, đôi tay bà chính là nơi lưu giữ trọn vẹn những giá trị ấy.

→ Tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng gắn với suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc.

Phân tích đặc sắc nghệ thuật

 - Thể thơ lục bát truyền thống mang âm hưởng dân gian.

 - Nhịp thơ linh hoạt, thay đổi theo mạch cảm xúc.

 - Hình ảnh thơ giàu sức gợi, đậm chất làng quê (chim về, quạt nan, cóc nhớ mưa,...), giàu ý nghĩa biểu tượng (mùa hạ, bàn tay, đôi tay,...).

 - Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi; sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ: nhân hóa, ẩn dụ và câu hỏi tu từ,...

 - Giọng điệu hồn nhiên trong trẻo mà sâu lắng, suy tư.

Đánh giá chung

 - Bài thơ thể hiện tâm hồn trong treo, nhạy cảm của người cháu

trước sự biến chuyển của thiên nhiên, đồng thời khẳng định giá trị ấm áp, thiêng liêng của tình bà cháu.

 - Bài thơ đã góp thêm một tiếng nói độc đáo, mang đậm dấu ấn phong cách của Hữu Thỉnh vào mảng đề tài tình cảm gia đình. Từ đó, khơi dậy trong lòng bạn đọc những xúc cảm đẹp đẽ, nhân văn.

d. Chính tả, dùng từ, đặt câu: Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.

e. Sáng tạo: Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề nghị luận.