Bài 31. Đặc điểm khí hậu Việt Nam

Những biểu hiện tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta

Tổng bức xạ lớn (bình quân 1 m² lãnh thổ nhận được một triệu kilô calo).

Cân bằng bức xạ dương quanh năm.

Nhiệt độ trung bình năm cao (trên 21%).

Tổng số giờ nắng nhiều (từ 1400 - 3000 giờ trong một năm).

Nguyên nhân làm cho khí hậu nước ta có tính chất nhiệt đới

Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến.

Hằng năm, nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn do góc nhập xạ lớn và hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

Tính chất nhiệt đới:

Bình quân 1 m² lãnh thổ nhận được một triệu kilô calo trong một năm.

Số giờ nắng đạt từ 1400 - 3000 giờ trong một năm.

Nhiệt độ trung bình năm của không khí đều vượt 21% trên cả nước.

Tính chất gió mùa:

Khí hậu nước ta chia thành hai mùa rõ rệt, phù hợp với hai mùa gió,

Mùa đông có gió mùa Đông Bắc lạnh khô, mùa hạ có gió mùa Tây Nam và Đông Nam nóng ẩm.

Tính chất ẩm:

Lượng mưa trung bình năm lớn đạt từ 1500 - 2000 mm. Ở những sườn núi đón gió biển và các khối núi cao, lượng mưa trung bình năm có thể lên đến 3500 - 4000 mm.

Độ ẩm không khí cao, trên 80%, cân bằng ẩm luôn luôn dương.

Giải thích

Nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, vì:

Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến. Hằng năm, lãnh thổ nước ta nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn do góc nhập xạ lớn và ở mọi nơi trong năm đều có hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Giáp Biển Đông - nguồn dự trữ nhiệt ẩm dồi dào, các khối khí di chuyển qua biển đã mang lại cho nước ta lượng mưa lớn, độ ẩm không khí cao.

Nằm trong khu vực hoạt động của gió mùa châu Á.

Nước ta có hai miền khí hậu:

Miền khí hậu phía Bắc, từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến ${16}^{o}B$ ) trở ra, có mùa đông lạnh, tương đối ít mưa và nửa cuối mùa đông rất ẩm ướt; mùa hè nóng và mưa nhiều.

Miền khí hậu phía Nam, từ dãy Bạch Mã trở vào, có khí hậu cận xích đạo, nhiệt độ quanh năm cao, với một mùa mưa và một mùa khô tương phản sâu sắc.

Khí hậu nước ta là khí hậu nhiệt đới gió mùa, đa dạng và thất thường.

Tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm

Tính chất nhiệt đới:

Bình quân 1 m² lãnh thổ nhận được một triệu kilô calo trong một năm.

Số giờ nắng đạt từ 1400 - 3000 giờ trong một năm.

Nhiệt độ trung bình năm của không khí đều vượt 21% trên cả nước và tăng dần từ bắc vào nam.

Tính chất gió mùa:

Khí hậu nước ta chia thành hai mùa rõ rệt, phù hợp với hai mùa gió.

Mùa đông có gió mùa Đông Bắc lạnh khô, mùa hạ có gió mùa Tây Nam và Đông Nam nóng ẩm.

Tính chất ẩm:

Lượng mưa trung bình năm lớn đạt từ 1500 - 2000 mm. Ớ những sườn núi đón gió biển và các khối núi cao, lượng mưa trung bình năm có thể lên đến 3500 - 4000 mm.

Độ ẩm không khí cao, trên 80%, cân bằng ẩm luôn luôn dương.

Tính chất đa dạng và thất thường

Khí hậu nhiệt đổi gió mùa ẩm của nước ta không thuần nhất trên toàn quốc, phân hóa mạnh mẽ theo không gian và thời gian, hình thành nên các miền và khu vực khí hậu khác nhau rõ rệt sau đây:

Miền khí hậu phía Bắc, từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến ) trở ra, có mùa đông lạnh, tương đốì ít mưa và nửa cuối mùa đông rất ẩm ướt; mùa hè nóng và mưa nhiều.

Miền khí hậu phía Nam, từ dãy Bạch Mã trở vào, có khí hậu cận xích đạo, nhiệt độ quanh năm cao, với một mùa mưa và một mùa khô tương phản sâu sắc.

Khu vực Đông Trường Sơn bao gồm phần lãnh thổ Trung Bộ phía đông dãy Trường Sơn, từ Hoành Sơn (vĩ tuyến ) tới Mũi Dinh (vĩ tuyến ) có mùa mưa lệch hẳn về thu đông.

Khí hậu Biển Đông Việt Nam mang tính chất gió mùa nhiệt đới hải dương.

Sự đa dạng của địa hình, nhất là độ cao và hướng của các dãy núi lớn đã góp phần quan trọng hình thành nhiều vùng khí hậu, nhiều kiểu khí hậu khác nhau.

Tính chất thất thường thể hiện rõ nhất trong chế độ nhiệt và chế độ mưa: năm rét sớm, năm rét muộn, năm mưa lớn, năm khô hạn, năm ít bão, năm nhiều bão,... do nhịp độ và cường độ gió mùa tạo ra. Gần đây có thêm các nhiễu loạn khí tượng toàn cầu: En Ninô, La Nina.

Ảnh hưởng đến địa hình

Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa làm cho quá trình phong hóa đất đá diễn ra mạnh, tạo nên lớp vỏ phong hóa dày, vụn bở.

Lượng mưa lớn tập trung theo mùa làm cho đất đai dễ bị xói mòn, quá trình xâm thực địa hình diễn ra mạnh; nước mưa hòa tan với đá vôi tạo nên dạng địa hình cácxtơ độc đáo với các hang động, suối cạn, thung khô.

Ánh hường đến sông ngòi

Lượng mưa lớn làm cho quá trình cắt xẻ địa hình diễn ra mạnh nên nước ta có nhiều sông ngòi, sông nhiều nước.

Chế độ mưa theo mùa làm cho chế độ dòng chảy sông ngòi cũng diễn biến theo mùa, theo sát nhịp điệu mưa. Mùa lũ tương ứng với mùa mưa, mùa cạn tương ứng với mùa khô. Chế độ mưa thất thường làm cho chế độ dòng chảy sông ngòi cũng diễn biến thất thường.

Mưa lớn tập trung theo mùa làm cho quá trình xâm thực diễn ra mạnh ở vùng đồi núi nên sông ngòi giàu phù sa.

Vị trí địa lí và độ cao của trạm

Trạm Lạng Sơn nằm ở vĩ độ , độ cao trên 200 m (cụ thể là 259 m).

Lạng Sơn nằm ở vùng khí hậu Đông Bắc Bộ, thuộc miền khí hậu phía Bắc với đặc điểm:

Mùa đông lạnh, tương đối ít mưa (nửa cuối mùa đông ấm và ẩm hơn).

Mùa hạ nóng, mưa nhiều.

Đặc điểm về chế độ nhiệt

Nhiệt độ trung bình năm của Lạng Sơn khoảng , thấp hơn nhiều so với các địa điểm ở miền khí hậu phía Nam. Có 5 tháng nhiệt độ dưới  (tháng 11, 12, 1,2, 3), trong đó có 3 tháng nhiệt độ dưới  (tháng 12, 1, 2).

Giải thích

Do Lạng Sơn chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc.

Nhiệt độ Lạng Sơn còn chịu ảnh hưởng của độ cao địa hình (trong tầng đốì lưu, cứ lên cao 100 m, nhiệt độ giảm ). Ngoài ra, do Lạng Sơn nằm ở phía bắc, gần với chí tuyến hơn là gần Xích đạo.

Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất rơi vào tháng 7 (khoảng ).

Giải thích

Do đây là thời kì Mặt Trời chuyển động biểu kiến ở gần chí tuyến Bắc nên Lạng Sơn nhận được lượng nhiệt lớn.

Nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất rơi vào tháng 1 (khoảng ).

Giải thích:

Do đây là thời kì Mặt Trời chuyển động biểu kiến ở bán cầu Nam nên lượng nhiệt nhận được giảm nhiều so với thời gian trước, nhưng nguyên nhân chính là do chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.

Biên độ nhiệt trung bình năm khoảng , cao hơn nhiều so với các trạm khí hậu phía Nam.

Giải thích:

Do Lạng Sơn chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc nên nhiệt độ giảm rõ rệt trong thời kì mùa đông. Ngoài ra, Lạng Sơn cũng nằm ở gần chí tuyến Bắc nên độ chênh lệch góc chiếu sáng và thời gian chiếu sáng trong năm lớn hơn so với nhiều địa điểm khác ở phía Nam nước ta.

Đặc điểm chế độ mưa

Tổng lượng mưa trung bình năm ở Lạng Sơn đạt khoảng 1400 mm, thấp hơn mức trung bình cả nước do nằm ở vị trí khuất gió, bị cánh cung Đông Triều và các địa hình cao hơn chắn gió mùa đông nam.

Chế độ mưa ở Lạng Sơn có sự phân mùa:

Mùa mưa:

© Kéo dài 5 tháng từ tháng 5 đến tháng 9.

Tổng lượng mưa trong mùa mưa là khoảng trên 1050 mm (chiếm khoảng 75% lượng mưa cả năm). Tháng có lượng mưa lớn nhất là tháng 7 (khoảng 265 mm).

Giải thích:

Do đây là thời kì hoạt động của gió mùa mùa hạ.

Mùa khô:

® Diễn ra từ tháng 10 đến tháng 4.

Tổng lượng mưa trong mùa khô đạt khoảng 350 mm.

Giải thích:

Do đây là thời kì chịu tác động của gió mùa Đông Bắc với tính chất lạnh, khô.