Đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 năm 2025-2026 THPT Nguyễn Trãi (Đà Nẵng) có đáp án

Đọc văn bản sau:

Xing Nhã là con trai của Gia Rơ Khốt - một vị tù trưởng giàu có và danh tiếng ở Tây Nguyên. Do bị Gia Rơ Bú, một vị tù trưởng khác ganh ghét, gây chiến, kéo người sang cướp phá buôn¹ làng, giết chết Gia Rơ Khốt và bắt vợ Gia Rơ Khốt về làm nô lệ. Xing Nhã lúc ấy còn nhỏ, may mắn trốn thoát. Lớn lên, khi biết chuyện, chàng đã không quản ngại gian khó, thử thách đi tìm Gia Rơ Bú để báo thù cho cha, cứu mẹ khỏi cảnh đoạ đày, đưa buôn làng trở lại cảnh yên vui ngày trước.

[…]

Xing Nhã từ từ bước tới chiếc khiên của mình. Chàng cầm chiếc khiên nhẹ như diều gặp gió. Chàng giơ khiên lên trời, nhún mình múa liền. Xing Nhã múa phía trước, một mái tranh bay theo gió, múa phía sau, một mái nhà bay theo bão. Nhà Gia Rơ Bú nghiêng đằng tây, ngả đằng đông. Gió từ núi Mơ-đan tới, bão từ núi Hơ-mu đến, thổi xô nhà cửa của làng Gia Rơ Bú. Gà heo bay như lá rụng. Nước suối dâng, trôi cả gà, lợn, trâu bò và nô lệ của Gia Rơ Bú.

Gia Rơ Bú (hoảng khiếp gọi) – Ơ H' Bia Blao². Em hãy lên bảo Xing Nhã ngừng múa khiên đi. Nó ngừng nhảy múa, tôi sẽ trả lại mẹ nó và tất cả của cải cha mẹ nó trước đây.

[…]

H' Bia Blao – Gia Rơ Bú bảo anh đừng múa nữa. Những tôi tớ và nô lệ của Gia Rơ Bú ngã sập như cây tranh, cây lách ngập nước lũ. Họ chịu trả lại mẹ và của cải cho anh rồi đó.

Xing Nhã hạ chiếc khiên. Trời ngừng gió. Nắng hanh. Bầy chim két, chim kơ- tuôn ăn quả xanh trên cành, lại kêu róc rét .

Gia Rơ Bú (nói với Xing Nhã) – Tôi sẽ trả lại mẹ, của cải và dân làng của cha người cho người.

Cuối cùng đôi bên chỉ còn P' rong Mưng³ và Xing Nhã đánh nhau. Ông Giỗn(4) ở trên trời vén từng lớp mây đen trắng nhìn theo không chớp mắt. Hai người đánh nhau bảy ngày bảy đêm. Gió, bão, mây, mưa sấm chớp trên trời. Ông Giỗn đứng ở giữa. Khi thấy Xing Nhã mạnh thì ông bớt sức Xing Nhã đi, khi thấy P'rong Mưng có sức hơn, thì ông lại tăng sức cho Xing Nhã.

[…]

Rồi khi H' Bia Blao đang bối rối thì ông Giỗn⁴ hất tay đao của nàng, giết chết P'rong Mưng.

Xing Nhã – Ơ mẹ. Ơ em H' Bia Blao. Chúng ta đi về buôn của Gia Rơ Bú lấy trâu, bò, chiêng, ché dẫn bầy nô lệ của nó về làng đi. Nô lệ đứng đó đây các anh muốn trở về với chúng tôi hay muốn ở lại buôn cũ ?

Nô lệ – Chúng tôi xin theo ông…

(Theo Chu Thái Sơn, Tư liệu tham khảo văn học Việt Nam,

Tập V Văn học dân gian, phần sử thi, NXB Giáo dục, 1999. Tr.398-403)

*Chú thích:

(1) Buôn: giống như làng (người Việt), bản (người Thái, H’Mông…)

(2) Hơ-bia Bơ-lao: cô gái giữ rẫy cho Gia-rơ Bú và là người yêu của P’rong Mưng.

(3) Pơ-rong Mưng: em trai thứ bảy của Gia-rơ Bú

(4) Ông Giỗn: Ông trời.