Đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 năm 2025-2026 THPT Lương Thế Vinh (TP HCM) có đáp án

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của bài văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 600 chữ) của bài văn. HS có thể trình bày bài văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Phân tích, đánh giá được nét đặc sắc về chủ đề và một số hình thức nghệ thuật của bài thơ Bài ca dao cho ngoại (Nguyễn Thị Quốc Minh)

c. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu:

*Mở bài

- Giới thiệu tác phẩm sẽ phân tích, đánh giá.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát nhận định ban đầu về vấn đề nghị luận.

*Thân bài

- Giới thiệu khái quát về tác phẩm (thể loại, nội dung chính, tác giả, hoàn cảnh sáng tác…)

- Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về chủ đề của văn bản

- Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của văn bản.

- Học sinh phải nêu được ít nhất 2 ý kiến (luận điểm) về đặc sắc nghệ thuật của văn bản:

Cách gieo vần, ngắt nhịp, phối thanh; Cách ngắt dòng, chia đoạn; Các hình ảnh thơ đặc sắc; Các từ ngữ, biện pháp nghệ thuật đặc sắc; Chủ thể trữ tình…

*Chủ đề:

- Chủ đề bài thơ là tình cảm yêu thương, biết ơn và nỗi nhớ thương sâu sắc của người cháu dành cho bà ngoại.

- Đây là một chủ đề vừa gần gũi, thân quen, dễ khơi gợi cảm xúc nơi người đọc vì tình cảm gia đình là cảm xúc chân thành, bình dị mà ai cũng có

- Từ đó mang đến trong lòng người đọc sự xúc động về tình bà cháu, gửi gắm những thông điệp ý nghĩa không chỉ về tình cảm gia đình mà còn về giá trị của những kí ức tuổi thơ.

- Chủ đề thể hiện qua:

+ “cây vú sữa già”, “mùi khói rơm quê”, “chái bếp đượm nồng canh rau, cá”   gợi không gian quê hương bình yên, nơi bà luôn hiện diện như một điểm tựa tinh thần   Bà là người gìn giữ tuổi thơ, là nguồn dưỡng nuôi cả thể xác lẫn tâm hồn.

+ “ra vào chờ con”, “mòn vẹt góc nhà đã cũ”   Nỗi nhớ của người già hiện lên đầy xúc động và cô đơn.

+ “Gió đưa bà ngoại về trời”   sự ra đi thanh thản nhưng để lại nỗi mất mát lớn khiến những ký ức trở nên thiêng liêng.

*Một số hình thức nghệ thuật đặc sắc góp phần truyền tải hiệu quả chủ đề

- Thể thơ tự do, tạo điều kiện để nhà thơ biểu đạt cảm xúc một cách tự nhiên, mềm mại, phù hợp với mạch hồi tưởng của người cháu về bà, gần gũi như lời kể chân thành

- Cách gieo vần, nhịp: vần được gieo chủ yếu là vần chân, tạo sự liên kết giữa các câu/ khổ thơ, tạo nhịp điệu tăng sức biểu cảm, phù hợp để bày tỏ nỗi nhớ mênh mang trải rộng khi nhớ về những kí ức bên bà. Nhịp thơ thay đổi linh hoạt chẵn – lẻ, ngắt nhịp tự nhiên theo mạch cảm xúc.

+ Biện pháp tu từ:, phép điệp “Con lớn lên…” (lặp lại trong các khổ 1, 2, 3) nhấn mạnh sự trưởng thành của cháu là nhờ có vòng tay yêu thương của bà; “cháu ngoại ở lại” - “một đời nhớ thương” (lặp lại 2 lần ở khổ cuối) nhấn mạnh nỗi tiếc thương khôn nguôi khi bà qua đời và niềm cô đơn, trống trải khi không còn bà bên cạnh; nói giảm nói tránh “Gió đưa bà ngoại về trời” chỉ sự ra đi thanh thản của bà, diễn đạt một cách nhẹ nhàng, tránh cảm giác đau thương, mất mát.

+ ….

- Nhận xét tổng kết về đặc sắc trong chủ đề và hình thức nghệ thuật của tác phẩm.

*Kết bài: Khẳng định quan điểm về vấn đề nghị luận, tạo được ấn tượng đẹp khi kết thúc bài viết.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.