Giải SBT Ngữ văn 11 KNTT Bài 7: Ghi chép và tưởng tượng trong kí có đáp án

- Khái quát nội dung đoạn trích: “Hình ảnh sông Hương ở thượng nguồn, giữa rừng già Trường Sơn”.

- Một số nội dung ghi chép khách quan tạo nên tính xác thực mang đặc thù của thể kí: Ở quãng thượng nguồn, sông Hương có khi là ghềnh thác dữ dội, có khi là dòng chảy êm đềm; trong rừng Trường Sơn, sông Hương chảy giữa những chặng dài có hoa đỗ quyên màu đỏ; ra khỏi rừng, sông Hương trở nên hiền hoà; sông Hương có những bí ẩn không dễ khám phá.

- Câu “Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình..” cung cấp cho người đọc những thông tin quan trọng.

+ Rừng Trường Sơn chính là nơi khởi phát của sông Hương.

+ Dòng chảy giữa rừng Trường Sơn mới chỉ là “một nửa cuộc đời” của sông Hương, “một nửa đời” còn lại của con sông là khi ra khỏi cửa rừng, chảy qua thành phố Huế rồi đổ ra biển.

Những liên tưởng, tưởng tượng thể hiện đậm dấu ấn cá nhân của người viết. Dấu ấn cá nhân đó bộc lộ qua việc sử dụng các biện pháp tu từ:

- So sánh: Sông Hương khi thì được ví như một bản trường ca của rừng đại ngàn, khi lại được ví như cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại.

- Nhân hoá: Sông Hương cũng có những nét tính cách của con người (dịu dàng và trí tuệ, có đời sống riêng, đầy bản lĩnh, có tâm hồn sâu thẳm, biết giấu kín những bí mật quá khứ của đời mình,...).

- Tương phản: dữ dội, mãnh liệt, man dại nhưng cũng rất dịu dàng, say đắm và trí tuệ.

Đoạn trích cung cấp một số thông tin cơ bản về sông Hương và thành phố Huế: Hướng chảy, nhịp chảy của sông Hương ở từng quãng gắn với những địa danh cụ thể của thành phố Huế; nằm bên hai bờ sông Hương, Huế vẫn giữ nguyên dạng một đô thị cổ; đầu và cuối ngõ thành phố, những nhánh sông đào mang nước sông Hương toả đi khắp phố thị; sinh hoạt của những xóm thuyền chài ven sông Hương.

Trong đoạn trích, tính chất trữ tình được thể hiện qua một số yếu tố:

- Những hình ảnh đẹp, lôi cuốn, in đậm cái nhìn đầy tình cảm của tác giả: “sông Hương vui tươi hẳn lên”; “dòng sông mềm hẳn đi, dòng tháng “chảy lặng lờ”; “sông Hương nằm ngay giữa lòng thành phố yêu quý của mình”.

- Lối so sánh mang đậm dấu ấn chủ quan “đường cong ấy làm cho động theo mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”; “sông Hương khi qua thành phố đã trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”; “trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh vào những đêm hội rằm tháng Bảy từ điện Hòn Chén trôi về, qua Huế bỗng ngập ngừng như muốn đi muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của một nỗi lòng”...

- Sự thể hiện trực tiếp cái tôi tác giả: đại từ “tôi” nhiều lần xuất hiện, gần với trạng thái cảm xúc của người viết trước nét đẹp riêng của sông Hương và thành phố Huế.

- Nhịp chảy lặng lờ, chầm chậm của sông Hương là điều được tác giả nhận mạnh trong đoạn trích.

- Cách thức để nhấn mạnh đặc điểm đó:

+ Nêu những yếu tố tác động làm giảm tốc độ chảy của dòng nước (những nhánh sông đào dẫn nước sông Hương toả đi khắp phố thị, hai hòn đảo nhỏ trên sông).

+ Dùng hình ảnh ví von: sông Hương khi qua thành phố đã trôi chậm, “cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”.

+ Dùng cách đối sánh: nhịp cháy lặng lờ của sông Hương càng nổi bật hơn khi đối sánh với dòng chảy băng băng của sông Nê-va (Neva); nhịp chảy của sông Hương như điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế”;...

Tác giả đã có những liên tưởng phong phú, bất ngờ, giàu ý nghĩa.

- Đường cong mềm mại của sông Hương khiến tác giả liên tưởng đến “tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”.

- Hình ảnh sông Hương nằm giữa lòng thành phố Huế khiến tác giả liên tưởng đến sông Xen (Seine) của Pa-ri (Paris), sông Đa-nuýp (Danube) của Bu-đa-pét (Budapest).

- Dòng chảy chầm chậm, lặng lờ của sông Hương khiến tác giả liên tưởng đến dòng Nê-va chảy xiết, đến câu nói bất hủ của một nhà triết học xưa về dòng đời chảy trôi bất tận, từ đó thêm quý cái lững lờ, nên thơ chỉ có ở con sông quê hương.