Đọc văn bản:

                                                Gửi mẹ miền Trung

 

Bão tan, sông đầy sóng dữ

Nhà tranh lóp ngóp nước trôi

Cây lúa loi ngoi bờ lũ

Tiếng bò khan gọi đồng xa.

 

Tan bão trời quê lột xác

Cánh chuồn mỏng rướn bay cao

Dáng mẹ lép gầy ngược gió

Lom khom ráng đỏ xô chiều.

 

Vuốt lá, nâng cành lầm lũi

Bảy sắc cầu vồng vắt qua

Trời xanh vẫn là của mẹ

Bão tan, vai áo bạc màu.

 

Vòm tre chim về gọi bạn

Mướp vàng sót nụ đơm hoa

Gió thu chớm ngoài bờ nắng

Lang thang mây trắng theo về.

    (Nguyễn Ngọc Quế - Tạp chí Văn học và tuổi trẻ, số tháng 12 năm 2020; tr 36)

Chỉ ra dấu hiệu nhận biết thể thơ ở văn bản trên.

Bài văn đáp ứng được những yêu cầu sau:

a.Yêu cầu chung: Xác định đúng vấn đề nghị luận; đảm bảo yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

- Vấn đề nghị luận: Bàn về tình hình của quê hương, đất nước trong những ngày bão lũ.

- Dung lượng: khoảng 600 chữ

- Bằng chứng: Thực tế đời sống

b. Yêu cầu cụ thể: Thí sinh triển khai bài viết theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kỹ năng nghị luận

b1: Viết được mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội:

- Mở bài giới thiệu được vấn đề nghị luận

- Kết bài : Khẳng định được vấn đề nghị luận.

b2: Giải thích được vấn đề nghị luận:

- Bão lũ là hiện tượng tự nhiên khắc nghiệt (mưa lớn, gió mạnh, lũ lụt, sạt lở đất...) gây thiệt hại nặng nề cả tính mạng con người lẫn của cải, vật chất.

- Quê hương, đất nước trong những ngày bão lũ: là hình ảnh tổ quốc thời gian qua khi đối diện với thiên nhiên dữ dội, cực đoan, có sức tàn phá khủng khiếp ...vừa thể hiện những đau thương, mất mát vừa thấy được sức mạnh của tinh thần dân tộc, tình người và ý chí vượt khó rất đáng trân trọng...

- Khẳng định sự tác động ảnh hưởng của bão lũ thiên tai và thái độ, hành động của con người trước những hậu quả khủng khiếp mà thiên nhiên gây ra.

b3: Phân tích, chứng minh, bàn luận được vấn đề nghị luận:

*Bão lũ đã gây ra nhiều hậu quả đau thương:

- Bão lũ cuốn trôi nhà cửa, tài sản ruộng vườn, gây thiệt hại năng nề về người và của.

- Trên các phương tiện thông tin đại chúng xuất hiện nhiều hình ảnh tang thương như nhà bị tốc mái, ngập lụt; có những người bị thiệt mạng; dân chúng phải oằn mình chống chọi bão lũ rất vất vả, nguy hiểm... (Hà Nội, Lào Cai, Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Nguyên, Nghệ An, Hà Tĩnh, Huế, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Gia Lai, Nha Trang...)

-> Gợi những xót xa, đồng cảm sâu sắc.

* Trong bão lũ, tinh thần tương thân tương ái và nỗ lực, tự cường được khơi dậy mạnh mẽ:

- Trong bão lũ, người dân luôn kiên cường gượng dậy, khắc phục hậu quả như dựng lại nhà, gieo lại lúa, sắp xếp lại cuộc sống...

- Người dân cả nước hướng về vùng lũ bằng cách dọn vệ sinh, giúp đỡ của cải, vật chất, gửi gắm lời động viên, chia sẻ trong hoàn cảnh bĩ cực tới bà con vùng bão lũ (dẫn chứng).

-> Để thấy trong bão lũ, người dân Việt Nam đã thể hiện được ý chí, bản lĩnh, nghị lực và tình yêu thương đồng bào, sẵn sàng kề vai, sát cánh, chung sức đồng lòng vượt lên khó khăn.

b4: Mở rộng, nâng cao và đưa ra giải pháp phù hợp:

- Vẫn còn những vấn đề bất cập khi giải quyết hậu quả bão lũ: Có tình trạng phân phối hàng cứu trợ không đều hoặc thất thoát; một số cá nhân lợi dụng lòng tốt, quyên góp không minh bạch để trục lợi...gây mất lòng tin trong nhân dân; một số người dân vùng lũ còn có những thái độ, hành động chưa đẹp khiến xã hội buồn lòng.

- Mỗi người dân cần có trách nhiệm hơn với thiên nhiên; thế hệ trẻ cần nuôi dưỡng lòng nhân ái, ý thức sẻ chia, tỉnh táo trước những thông tin và hoạt động thiện nguyện vì cộng đồng; nhà nước cần tăng cường cảnh báo thiên tai sớm, quy hoạch hợp lý, xây dựng công trình chống bão lũ bền vững...

b5: Sáng tạo:

- Có những ý tưởng mới mẻ, khả năng thyết phục cao.

- Diễn đạt tinh tế, độc đáo.

Đoạn văn đáp ứng được những yêu cầu sau:

a.Yêu cầu chung: Xác định đúng vấn đề nghị luận; đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng:

- Vấn đề nghị luận: so sánh, đánh giá về nội dung của hai đoạn thơ.

- Hình thức: Có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp...

- Dung lượng: Khoảng 200 chữ

b. Yêu cầu cụ thể:Thí sinh triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kỹ năng nghị luận.

* Phân tích được những biểu hiện tương đồng và khác biệt về nội dung của hai đoạn thơ:

- Tương đồng:

+ Chung đề tài, chủ đề về quê hương miền Trung nghèo khó, cơ cực, luôn phải chịu đựng những hậu quả khủng khiếp mà bão lũ gây ra; đều xuất hiện hình ảnh cây lúa và và cơn bão.

+ Đằng sau đó là niềm xót thương, cay đắng, cảm thông và thấu hiểu, tình yêu vô bờ bến của nhân vật trữ tình dành cho quê hương miền Trung.

- Khác biệt:

+ Đoạn thơ của Nguyễn Ngọc Quế: quê hương miền Trung hiện lên sau bão tan hoang, xơ xác với những hình ảnh sông đầy sóng dữ, nhà tranh lóp ngóp, cây lúa loi ngoi... và tâm trạng đau đớn, lo âu, day dứt trước hình ảnh quê hương phải oằn mình chịu đựng cơn giận của thiên nhiên...

+ Đoạn thơ của Hoàng Trần Cương: quê hương miền Trung được diễn tả qua một bức tranh cằn cỗi, đói nghèo, cơ cực với mảnh đất mồng tơi không kịp rớt, cây lúa gầy còm, úa đỏ, chỉ gió bão là tốt tươi... với thái độ kiên cường, khẳng định về đặc trưng của miền Trung mang tính quy luật từ xưa đến nay luôn phải đối mặt với khó khăn, gian nan, thiên tai, bão lũ...

* Lý giải sự tương đồng/ khác biệt: Đặc trưng của thi ca, ảnh hưởng của hoàn cảnh thời đại, phong cách sáng tác, quan điểm thẩm mỹ, điệu tâm hồn của người nghệ sĩ...

* Đánh giá được ý nghĩa của sự so sánh: giúp làm nổi bật được vẻ đẹp, giá trị của từng văn bản thơ cũng như khám phá được phong cách nghệ thuật của hai thi sĩ.

* Sáng tạo:

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài đáp án nhưng có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.