Đọc văn bản:

HOA ĐÀO NỞ TRÊN VAI

-Vũ Thị Huyền Trang-

(…)Vậy là Lụm trở thành con cháu nhà này cũng đã được hơn ba tháng. Ông vẫn nhớ như in buổi sáng hôm ấy. Lúc trở về từ nơi tránh lũ ông thất thần nhìn nhà cửa tan hoang. Lúc đang bới trong đống đổ nát tìm nồi niêu, xoong chảo ông giật mình nhìn thấy trên bụi tre bị bão quật nằm rạp xuống bám đầy bùn đất sau cơn lũ có hình hài một con người. Nói đúng hơn đó là một đứa trẻ, quần áo nhuốm màu bùn, tay cố ôm lấy thân cây. Xứ này đâu đâu lạ gì cảnh sau mỗi trận bão lũ lại thấy đồ đạc nhà mình trôi đi, đồ đạc nhà người ta trôi đến. Khi thì xoong nồi, khi thì cây cối, gà, vịt, khi thì quần áo, búp bê, cặp sách. Nói chung đủ cả, lẫn lộn trong bùn đất chẳng còn dùng được. Nhưng chưa bao giờ ông nghĩ thứ trôi đến sau cơn lũ lại là một thằng bé sáu tuổi, người ngợm đặc như một khối bùn.

Sau lũ, nguồn nước cũng ô nhiễm nặng. Những gáo nước đục ngầu không thể gột rửa hết bùn đất trên cơ thể đứa bé tội nghiệp. Ngay cả sau này cũng vậy, dù ông Vại và vợ chồng đứa con trai có yêu thương ra sao cũng không thể nào xóa đi ký ức đau buồn trong nó. Ông từng dắt thằng nhỏ ngược dòng cơn lũ tìm về nhà. Nhưng về đến nơi chỉ thấy cảnh tượng tan hoang. Người ta nói người thân thằng nhỏ đã trôi theo cơn lũ, không về. Kể từ đó thằng nhỏ trở thành con cháu trong nhà. Người làng nói chắc ông trời thương vợ chồng chị Thảo lấy nhau chục năm vẫn chưa có con nên cơn lũ đã đưa thằng nhỏ dừng lại nơi này. Từ khi có nó nhà cửa tự nhiên cứ ấm dần lên. Dù sau lũ, dựng tạm cái lều, ba con người co cụm lại bên mâm cơm đạm bạc và giấc ngủ tứ bề gió thổi. Chồng Thảo đi xuất khẩu lao động đã được gần hai năm. Ở xa, quặn lòng thương quê nhà mưa lũ. Nên Vĩnh nói số tiền anh tiết kiệm được sẽ gửi về xây một căn nhà tử tế, nền cao, móng chắc để những mùa bão sau bớt đi phần thấp thỏm, âu lo. “Hơn nữa, không thể để cho thằng nhỏ sống tạm bợ thế được. Sẽ chỉ càng khiến nó nghĩ về mất mát”. Thế là một ngôi nhà nhỏ được xây lên. Thỉnh thoảng ông Vại ới thằng nhỏ xách hộ cái xô, giữ giùm cái thang, trông giùm mấy mẻ cá đang phơi ngoài sân sợ con mèo ăn mất. Sợ nó ngồi không hay nghĩ ngợi vẩn vơ, lúc giải lao ông thường đạp xe đèo nó đi chơi làng trên xóm dưới. Mấy đứa nhỏ hàng xóm chạy sang kéo thằng Lụm chạy mất tiêu sau rặng cúc tần. Trời tối nhá nhem thằng Lụm trở về với bộ dạng lấm lem, miệng cười hở hàm răng sún chưa thay hết. Thảo vờ mắng nó vài câu chứ bụng dạ thì mừng vui quá chừng. Ít ra cũng thấy Lụm bắt đầu cười trở lại. Nửa đêm cũng ít dần những cơn ác mộng khiến thằng nhỏ bật dậy mếu máo gọi “mẹ ơi”. Nó cũng thôi bám chặt vào cột nhà mỗi khi thấy ngoài trời nổi gió. 

(…)Cảnh tát cá đồng mới đông vui làm sao. Bà con ai cũng ghé chọn vài con cá to mua về để  ăn Tết. Cá đồng ăn cỏ, nước sạch chảy lưu thông nên thơm thịt ai cũng thích. Lụm bận bịu với chiếc giỏ đựng đầy tôm tép của mình. Cô Thảo nói Lụm bán được bao nhiêu tiền đều được giữ lại để đi chợ Tết. Thằng nhỏ sướng rơn lội cả ngày dưới đồng bùn bết từ đỉnh đầu xuống chân, chỉ hàm răng trắng thỉnh thoảng thích chí cười khanh khách. Tối về cô Thảo đun sẵn nồi nước lá lôi Lụm ra kì cọ. Tay Thảo dừng lại bên chiếc bớt đỏ trên vai thằng nhỏ, khẽ cười bảo:

- Con nhìn xem, hoa đào ngoài vườn chưa kịp nở mà hoa đào trên vai con đã nở hoa rồi.

- Hồi trước mẹ con hay nói ai có chiếc bớt đỏ như hoa sau này nhất định sẽ hạnh phúc. Có thật vậy không cô?

- Đúng thế. Cô cũng tin sau này Lụm nhất định sẽ trở thành một chàng trai tươi vui, hạnh phúc. Bởi con mang cả mùa xuân đang nở thắm trên vai.

Lụm nhắm mắt ngửa cổ cảm nhận sự ấm áp của từng gáo nước lá dội xuống người mình và những cánh hoa đào chầm chậm nở trên vai...

                                              (Nguồn Báo điện tử Quảng Ngãi, số 26/12/2022)

Chỉ ra dấu hiệu xác định ngôi kể của văn bản.

Đoạn văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận, đảm bảo yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

- Vấn đề nghị luận: về tình cảm của nhân vật chị Thảo dành cho bé Lụm

- Dung lượng: 200 chữ

- Hình thức: có thể trình bày đoạn văn theo hình thức diễn dịch, quy nạp,phối hợp...

b. Yêu cầu cụ thể: thí sinh triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận

b1. Phân tích được những sắc thái tình cảm của nhân vật chị Thảo dành cho Lụm qua những bằng chứng lấy từ văn bản đọc hiểu.

- Dành tình yêu thương của một người mẹ hiền:

 + Chị Thảo thương Lụm như con ruột, chăm sóc từng chút, từ bữa ăn đến giấc ngủ.

 +  Chị đun nước lá tắm cho em, vờ mắng yêu khi Lụm nghịch ngợm, mừng vui khi thấy em cười trở lại.

 - Động viên, khích lệ, thắp lên niềm hy vọng và niềm tin trong bé Lụm: Lời nói dịu dàng của chị: “Hoa đào ngoài vườn chưa kịp nở mà hoa đào trên vai con đã nở hoa rồi” thể hiện tình yêu thương, niềm tin và mong ước hạnh phúc cho đứa trẻ.

 -  Tình thương ấy giúp Lụm vượt qua mất mát, tìm lại niềm vui và cảm nhận được hơi ấm gia đình.

 b2. Đánh giá được tình cảm của chị Thảo dành cho Lụm

- Chị Thảo hiện lên là người phụ nữ nhân hậu, giàu lòng nhân ái, hết mực yêu thương và che chở cho bé Lụm Tình yêu thương của chị Thảo là biểu tượng đẹp của lòng nhân hậu, thể hiện truyền thống “lá lành đùm lá rách”, làm sáng lên giá trị nhân văn của con người Việt Nam; góp phần làm nổi bật thông điệp của truyện: Tình thương và lòng nhân ái có thể xoa dịu mọi mất mát, giúp con người hồi sinh sau đau thương.

- Nghệ thuật: ngôi kể thứ 3; lối kể chuyện nhẹ nhàng, giàu cảm xúc; sử dụng hình ảnh và chi tiết biểu tượng sâu sắc“hoa đào nở trên vai”; ngôn ngữ giàu chất thơ, giàu tính gợi.

b3. Sáng tạo.

- Có những ý đột phá vượt ra ngoài đáp án nhưng có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo

Bài văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận, đảm bảo yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

- Vấn đề nghị luận: quan điểm về vấn đề cần sống thuận theo thiên nhiên để phát triển bền vững hay nên chinh phục và khai thác thiên nhiên để khẳng định vị thế con người.

- Dung lượng: 600 chữ

- Bằng chứng: thực tế đời sống và văn bản Đọc hiểu.

b. Yêu cầu cụ thể: thí sinh triển khai bài viết theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận

b1: Viết được mở bài kết bài cho bài văn nghị luận.

- Mở bài: giới thiệu được vấn đề nghị luận.

- Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận

b2. Giải thích được vấn đề nghị luận

- “Sống thuận theo thiên nhiên”: là lối sống tôn trọng các quy luật tự nhiên, khai thác tài nguyên ở mức độ hợp lý, hài hòa với môi trường sinh thái.

- “Chinh phục và khai thác thiên nhiên”: là tư duy muốn sử dụng công nghệ và sức mạnh trí tuệ để biến thiên nhiên thành công cụ phục vụ mục tiêu phát triển.

- Hai lối sống phản ánh hai thái độ khác nhau: một bên đề cao sự cân bằng và bền vững, bên kia nhấn mạnh sức mạnh và vị thế của con người.

b3. Phân tích, chứng minh được vấn đề nghị luận: học sinh lựa chon quan điểm và lập luận thuyết phục.

Có thể theo hướng sau:

* Ý 1: Sống thuận theo thiên nhiên để phát triển bền vững là lựa chọn đúng đắn và nhân văn, vì:

- Thiên nhiên là nền tảng của sự sống. Khi con người tàn phá tự nhiên, chính họ đang hủy hoại nơi nương tựa cuối cùng của mình. Thực trạng về biến đổi khí hậu, lũ lụt, hạn hán, bão nhiệt đới, cháy rừng,… là lời cảnh báo rõ ràng nhất cho điều đó.

- Phát triển bền vững là con đường duy nhất cho tương lai, là xu thế tất yếu của nhân loại bởi vị thế con người không còn nằm ở việc “cao hơn” tự nhiên, mà ở chỗ đồng hành, gìn giữ và vun đắp giá trị sống lâu dài cho mọi thế hệ.

- Sống thuận theo thiên nhiên cũng là một triết lý sống nhân văn, sâu sắc

*Ý 2: Chinh phục và khai thác thiên nhiên để khẳng định vị thế con người là một quan điểm cần được tỉnh táo lựa chọn có trách nhiệm:

- Lịch sử nhân loại đã chứng minh con người có khả năng chinh phục, cải tạo, khai thác thiên nhiên để phục vụ cho sự sống, sự phát triển, văn minh nhân loại.

- Tuy nhiên, nếu chinh phục thiên nhiên bằng tư duy thống trị và khai thác bất chấp thì chính con người sẽ là kẻ bị trừng phạt.

- Chinh phục và khai thác thiên nhiên cần đi đôi với sự gìn giữ và phát triển bền vững

b4. Mở rộng, nâng cao được vấn đề nghị luận và rút ra bài học

- Mở rộng, nâng cao vấn đề nghị luận:

+ Sống thuận theo thiên nhiện không phải là bước lùi với văn minh hiện đại, là bất động, buông xuôi, mà là tôn trọng các quy luật tự nhiên, phát triển trong giới hạn cho phép.

+ Vị thế con người không được khẳng định bằng sức mạnh cưỡng ép, mà bằng khả năng đồng hành, hài hòa và phát triển cùng tự nhiên.

- Rút ra bài học:

+ Nhận thức đúng về vấn đề

+ Có những hành động cụ thể, thiết thực, ý nghĩa.

b5. Sáng tạo

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án nhưng có sự thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.