Đọc văn bản:

HỒN QUÊ

                                                                                   (Trần Đăng Khoa)

 

(1) Từng đi dọc những miền rừng có giặc

Đâu biết làng quê vẫn đau đáu theo mình

Trong hạt gạo nuôi tôi bền bỉ

Manh chiếu đơn bỏ bạn lúc hy sinh

 

(2) Gửi lại cánh rừng ngổn ngang câu thơ lính

Quê hương ơi, giờ tôi lại trở về

Làm bạn với con bò ngu ngơ nhìn mây nước

Dẫu dãi mái nhà làng như mảnh đời quê

 

(3) Mẹ tôi tóc bạc rồi, tôi vẫn thơ dại lắm

Bao cô gái xưa giờ đã có chồng

Xóm vẫn như xưa, bạn xưa thì thưa vắng

Những đứa trẻ làng líu ríu đến chào... ông

 

(4) Tôi đã già đâu, vẫn còn thơ dại lắm

Như cây trúc gầy mọc trước ngõ người yêu

Những vui buồn của làng quê thoảng

                                                    vào cơn gió

Tôi lặng lẽ ngân lên như tiếng sáo diều...

(Tuyển thơ Trần Đăng Khoa, NXB Thanh Niên, 1999, tr.339-340)

* Chú thích: Trần Đăng Khoa sinh năm 1958, quê tỉnh Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng). Ông làm thơ từ rất sớm, đặc biệt nổi tiếng ở mảng thơ thiếu nhi gắn với làng quê, gia đình; nét đặc sắc là sự hồn nhiên, ngộ nghĩnh, sống động và có chiều sâu. Ngoài ra, bạn đọc còn biết đến ông ở đề tài viết về người lính, biển đảo, quê hương.

Thực hiện các yêu cầu:

I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(0,5 điểm) Xác định thể thơ của văn bản.

a. Bảo đảm bố cục và dung lượng: Bài văn nghị luận khoảng 600 chữ.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng được yêu cầu về hình thức và dung lượng: 0,25 điểm.

- Không đáp ứng được yêu cầu về hình thức và dung lượng: 0,0 điểm

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Viết bài văn nghị luận đề xuất những giải pháp sử dụng Internet hiệu quả.

Hướng dẫn chấm:

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

- Không xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,0 điểm.

c. Viết bài văn nghị luận bảo đảm các yêu cầu: Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; có kết hợp lí lẽ và bằng chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận bằng hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.

* Giải thích:

- Internet là hệ thống thông tin kết nối toàn cầu.

- Cạm bẫy khi sử dụng Internet là những nguy cơ tiềm ẩn như: tin giả, lừa đảo, mã độc, văn hóa phẩm độc hại hoặc bạo lực mạng được ngụy trang tinh vi.

→ Vấn đề bàn luận: Làm cách nào để sử dụng Internet cho việc học tập hiệu quả mà không bị rơi vào cạm bẫy. Đây cũng là đòi hỏi của thời đại đối với từng cá nhân để bắt kịp xu thế toàn cầu hóa.

* Thực trạng:

- Internet là một phần quan trọng trong hành trình khám phá tri thức và làm chủ thế giới. Internet có không gian mở vô hạn và là nguồn tri thức khổng lồ của nhân loại. Trong thời đại khoa học công nghệ, việc khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu này cũng là cách con người làm chủ thế giới.

- Khi sử dụng Internet cho mục đích học tập, người dùng, nhất là người trẻ, thường dễ bị cuốn hút bởi sự phong phú, đa dạng, hấp dẫn mà không gian mạng mang lại, khiến ranh giới giữa việc dành thời gian lên Internet để "học" hay "chơi" trở nên mong manh.

- Sa vào cạm bẫy, người dùng Internet đối diện với các nguy cơ: Tình trạng chia sẻ thông tin cá nhân thiếu kiểm soát khiến bị lộ, lọt thông tin dẫn đến nguy cơ bị lừa đảo hoặc quấy rối bạo lực trực tuyến; nghiện các trò chơi trực tuyến; bị lôi kéo vào các hội/nhóm tiêu cực....

* Nguyên nhân:

- Khách quan: Không gian mạng mang đến sự thỏa mãn các nhu cầu cá nhân.

- Chủ quan: Tâm lý thích khám phá, sự tò mò, cả tin; thiếu kỹ năng sử dụng mạng an toàn; tâm lý FOMO (sợ bị bỏ lỡ) của giới trẻ.

* Hậu quả: Xao nhãng, rời xa mục tiêu học tập thực sự, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần; mất uy tín, danh dự, tài sản… thậm chí có hành vi tiêu cực.

* Trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác:

- Trước những tác hại tiêu cực của việc sử dụng Internet, một bộ phận cha mẹ có xu hướng cấm đoán hoặc kiểm soát quá mức việc sử dụng Interner của con. Trong kỷ nguyên số, điều này là đi ngược với xu thế thời đại và làm mất đi cơ hội tiếp cận tri thức, gây ức chế tâm lý và phản tác dụng.

- Một bộ phận khác lại ủng hộ cho việc sử dụng Internet, coi đó là cách tốt nhất để tiếp cận thế giới và chứng tỏ bản thân. Từ đó dẫn đến hiện tượng sống ảo, tách rời thực tại.

* Giải pháp: Giải pháp đúng đắn không phải là "ngắt kết nối" mà là "kết nối thông minh". Có thể sử dụng các cách sau:

- Trang bị kỹ năng sử dụng mạng an toàn: Thiết lập bảo mật thông tín cá nhân, không click vào đường link lạ.

- Áp dụng quy tắc "Dừng lại 3 giây": Trước khi thả tim, like hoặc share một thông tin, hãy tự hỏi: "Nguồn này từ đâu?", "Thông tin này có kiểm chứng không?", "Nó có gây hại cho ai không?".

- Thực hiện cam kết tự nguyện giữa cha mẹ và con trong việc sử dụng Internet khoa học, hợp lý, hiệu quả; hướng đến việc đáp ứng nhu cầu học tập và giải trí an toàn, lành mạnh.

- Khai thác hiệu quả các tính năng, tiện ích mà Internet đem lại và tạo ra sản phẩm công nghệ phục vụ lợi ích cộng đồng.

Kết bài

- Khẳng định: Bên cạnh những giá trị ưu việt do Internet mang lại thì vẫn tiềm ẩn những nguy cơ, rủi ro cho người dùng. Vì vậy, hãy trở thành một "công dân số" thông thái.

- Liên hệ: Kết nối để mở mang nhưng phải biết sàng lọc để bình an. Biết tự bảo vệ bản thân và chia sẻ với cộng đồng kiến thức và kỹ năng phòng chống tác hại tiêu cực của Internet.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng tốt các yêu cầu như đáp án; diễn đạt chặt chẽ, thuyết phục, lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu: 3,0 điểm.

- Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu như đáp án, có sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng; diễn đạt chưa chặt chẽ: 2,0 - 2,5 điểm.

- Đáp ứng được một nửa yêu cầu nhự đáp án; diễn đạt chưa chặt chẽ, có lí lẽ nhưng chưa có bằng chứng: 1,5 điểm.

- Viết sơ sài, nêu được vấn đề trọng tâm; diễn đạt không chặt chẽ, thiếu bằng chứng, thiếu thuyết phục: 0,5 - 1,0 điểm.

- Không viết, viết vài câu vô nghĩa: 0,0 điểm.

Lưu ý: Thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật, giám khảo căn cứ vào đáp án, lính hoạt ghi điểm.

d. Diễn đạt: Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Bảo đảm yêu cầu về hình thức và dung lượng đoạn văn (khoáng 200 chữ).

Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo các cách: diễn dịch, quy nạp, phối hợp, song song,...

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng được yêu cầu về hình thức và dung lượng: 0,25 điểm.

- Không đáp ứng được yêu cầu về hình thức và dung lượng: 0.0 điểm.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận

Cảm nhận về dấu ấn thời gian trong khổ thơ (3) ở phần Đọc hiểu.

Hướng dẫn chấm:

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

- Không xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,0 điểm.

c. Viết được đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và bằng chứng trên cơ sở những gợi ý sau:

* Giới thiệu khái quát tác giá, bài thơ và nêu cảm nhận chung về khổ thơ.

* Cảm nhận về dấu ấn thời gian ở phương diện nội dung và nghệ thuật trong khổ thơ (3):

- Về nội dung:

+ Dầu ấn thời gian đã làm thay đổi những cuộc đời, những số phận: mẹ đã già tóc bạc, bé gái ngày xưa nay trưởng thành, có chồng; bạn xưa kẻ còn, người mất, lưu lạc... tác giả cũng đã ở tuổi "ông".

→ Cảm nhận được quy luật tất yếu của thời gian, cuộc đời.

+ Thời gian cũng là thước đo để khẳng định giá trị bất biến: Những đứa con dù ở tuổi nào thì vẫn luôn "thơ dại" trong lòng mẹ; "xóm vẫn như xưa" khẳng định thời gian dù trôi, vạn vật có đổi thay thì quê hương trong mỗi người luôn là điểm tựa, tình yêu, nỗi nhớ... Quê hương là mẹ - mẹ cũng là quê hương.

- Về nghệ thuật:

+ Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc, giàu sức gợi.

+ Biện pháp tu từ liệt kê, tương phản có tác dụng nhấn mạnh quy luật tất yếu và sự trường tồn của những giá trị theo thời gian.

+ Giọng thơ chân thành, tha thiết thể hiện tình cảm sâu nặng với quê hương.

* Khẳng định giá trị của khổ thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng tốt các yêu cầu như đáp án; diễn đạt chặt chẽ, thuyết phục: 1,0 điểm.

- Đáp ứng được 2/3 yêu cầu như đáp án; diễn đạt chặt chẽ, thuyết phục:

0,75 điểm.

- Đáp ứng được 1/3 yêu cầu như đáp án; diễn đạt chưa chặt chẽ, thuyết phục: 0,5 điểm.

- Viết sơ sài; chưa triển khai được vấn đề: 0,25 điểm.

- Không hiểu vấn đề/hiểu sai; không viết: 0,0 điểm.

* Thí sinh có cách diễn đạt tương đương vẫn ghi điểm tối đa.

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.