(Ngữ liệu ngoài sgk) Ngôn chí bài 5

Thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn.

Biện pháp tu từ đối.

Có thể hiểu là: Biển sâu hay cạn có dễ dò, còn lòng người ngắn hay dài thật khó để mà biết được. Hai câu này muốn nói về lòng dạ con người hiểm sâu, khó mà đoán biết.

Chủ đề của bài thơ: Bài thơ thể hiện những suy ngẫm của Nguyễn Trãi về thế sự và về bản thân mình: muốn lánh khỏi chốn cửa quyền đầy rẫy thị phi, tránh xa chốn lòng người nham hiểm, mặc kệ thói đời để sống cuộc sống thanh nhàn.

Suy nghĩ về lợi ích của lối sống thanh nhàn:

– Đem lại sự thư thái cho tâm hồn;

– Giúp con người không bị cuốn theo tiền tài, danh vọng;

– Có những suy nghĩ, nhìn nhận sâu sắc hơn về cuộc đời;…

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Trình bày suy nghĩ về quan niệm sống thanh cao, giữ trọn nhân cách trong thời loạn của người trí thức xưa.

- Hệ thống ý: Nguyễn Trãi khẳng định con người phải có “đức cùng tài”, coi đây là thước đo chân chính của nhân cách.

+ Phê phán kẻ sống vụ lợi:

. Ông lên án những người “hiểm hóc cửa quyền”, biết luồn cúi nơi quyền quý để cầu danh lợi.

+ Bộc lộ lựa chọn sống của bản thân:

. Trước sự đảo điên của thời thế, ông chọn cách “thanh nhàn án sách hãy đeo đai” – lấy việc đọc sách, tu dưỡng làm niềm vui, giữ tâm hồn trong sạch.

+ Thái độ khôn ngoan và bản lĩnh:

. “Bảo rằng ông đã điếc hai tai” thể hiện cách ứng xử thông minh – giả điếc để tránh thị phi, giữ mình giữa cuộc đời đục trong lẫn lộn.

→ Ý nghĩa:

Đó là biểu hiện của bản lĩnh, của nhân cách cao quý, không chạy theo danh lợi, giữ tâm sáng giữa thời gian dối.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ văn bản để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện được suy nghĩ về quan niệm sống thanh cao, giữ trọn nhân cách trong thời loạn của người trí thức xưa.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Nguyễn Trãi là bậc đại nhân, đại trí của dân tộc, suốt đời trung thành với lý tưởng vì dân, vì nước. Trong bài Ngôn chí (bài 5), ông thể hiện quan niệm sống thanh cao, đề cao đức và tài – những phẩm chất cốt lõi làm nên nhân cách con người. Nguyễn Trãi cho rằng người không có đức, không có tài thì dù khôn khéo cũng chỉ là kẻ tầm thường, khó tránh khỏi thói xu nịnh nơi quyền quý. Trước cảnh đời hiểm hóc, ông chọn sống ẩn dật, lấy việc đọc sách, rèn tâm làm niềm vui. Câu thơ “Bảo rằng ông đã điếc hai tai” vừa thể hiện cách ứng xử khôn ngoan, vừa bộc lộ thái độ dửng dưng với danh lợi – một cách giữ mình giữa thời thế đảo điên. Quan niệm sống ấy không chỉ cho thấy bản lĩnh của một bậc hiền triết mà còn gửi gắm bài học sâu sắc: giữa cuộc đời nhiều cám dỗ, con người cần giữ lòng trong sáng, sống đúng với giá trị chân thật của mình.