Chuyên đề Sinh Học 11 CD Bài 4: Bệnh dịch và tác nhân gây bệnh ở người có đáp án

Một số bệnh mà em và người thân đã từng mắc:

Phân biệt bệnh và bệnh dịch:

- Bệnh là sự rối loạn, suy giảm hay mất chức năng  của một số tế bào, mô, cơ quan, bộ phận trong cơ thể, được biểu hiện bằng các triệu chứng như rối loạn về thể chất, sinh lí, tâm lí hay hành vi của một cá thể.

- Bệnh dịch là khi bệnh đó phát triển rộng trong cộng đồng và gây những tổn hại lớn về sức khỏe, kinh tế và an ninh xã hội.

- Một số bệnh dịch gây thiệt hại lớn cho xã hội loài người: SARS-CoV-2, dịch HIV/AIDS, dịch tả, dịch cúm A, dịch sởi, dịch hạch, bệnh đậu mùa.

- Dẫn chứng về những thiệt hại do bệnh dịch gây ra:

+ Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra lần đầu tiên xuất hiện và kéo dài khoảng từ năm 542 đến năm 767 đã làm chết hơn 40 triệu người (chiếm 50% dân số thế giới). Đợt dịch hạch tiếp theo kéo dài từ thế kỉ XIV đến thế kỉ XVIII đã làm chết khoảng 50% dân số của châu Âu.

+ Bệnh đậu mùa kéo dài khoảng 3000 năm. Trong thế kỉ XVII, bệnh đậu mùa đã làm chết khoảng 20 triệu người.

+ Bệnh do virus cúm gây ra là nguyên nhân gây tử vong cho khoảng 50 – 100 triệu người, ước tính có khoảng 3 đại dịch cúm ở mỗi thế kỉ trong vòng 300 năm qua.

- Dịch tả: do vi trùng Vibrio cholerae gây ra, xuất phát từ tiểu lục địa Ấn Độ.

- HIV/AIDS: do virus HIV, xuất phát từ Trung Phi.

- Covid-19: do SARS-CoV-2, xuất phát từ thành phố Vũ Hán thuộc miền Trung Trung Quốc.

- Cúm H5N1: do virus H5N1, xuất phát từ Nam Phi.

- Dịch Ebola: do virus ebola, xuất phát từ Châu Phi.

- Sốt xuất huyết: do virus Dengue, xuất phát từ châu Á, châu Phi, Nam mỹ.

- Đậu mùa khỉ: do virus đậu mùa khỉ thuộc giống Orthopoxvirus trong họ Poxviridae, xuất phát ở Tây Phi.

- Prion hình thành do sự cuộn xoắn không chính xác của protein bình thường (kí hiệu PrP^c) có trong cơ thể, kết quả hình thành protein gây bệnh (kí hiệu là PrP^Sc hoặc PrP^res). Cơ chế "nhân lên" của các PrP^Sc được cho là do các protein gây bệnh đã liên kết với các protein bình thường và kích thích chúng thành dạng protein gây bệnh.

- Cơ chế gây bệnh của prion: PrP^c xuất hiện ở nhiều loại tế bào, đặc biệt nhiều trên các tế bào của hệ thần kinh trung ương. Các protein gây bệnh sẽ làm cho các tế bào thần kinh trung ương bị chết và hình thành các khoảng trống ở não. Một số bệnh do prion gây ra đã được phát hiện trên người như tự phát, rối loạn di truyền, lây nhiễm,…

Bệnh Sporadic CJD tự phát là bệnh sẽ chịu tác động của ngoại cảnh nhiều nhất. Vì bệnh này thường bắt đầu bằng các rối loạn không đặc hiệu, chẳng hạn như các triệu chứng trầm cảm hoặc lo lắng, sau đó là rối loạn trí nhớ. Hội chứng mất trí này dần dần kèm với các triệu chứng khác như rung giật cơ (co thắt cơ), rối loạn thăng bằng hoặc thị lực, run, động kinh... CJD là bệnh duy nhất ở người có thể liên quan đến một nguyên nhân di truyền (đột biến gen protein prion) và một nguyên nhân lây nhiễm (CJD thứ phát do nhiễm bẩn).

Phương thức gây bệnh do virus: Virus sống kí sinh bắt buộc và nhân lên nhờ sử dụng các chất có sẵn trong tế bào chủ. Trong quá trình nhân lên, virus làm cho tế bào chủ suy yếu và chết gây nên các bệnh theo một số cơ chế điển hình như:

- Virus phá hủy các tế bào của cơ thể và các mô. Vì vậy, tình trạng bệnh nặng hay nhẹ phụ thuộc vào số tế bào bị phá hủy nhiều hay ít cũng như khả năng tái sinh của các tế bào cơ thể.

- Một số loại virus khi xâm nhập vào tế bào có thể sản sinh ra các độc tố làm biểu hiện triệu chứng bệnh.

- Virus không phá hủy các tế bào cơ thể mà gây đột biến gene ở tế bào chủ dẫn đến ung thư.