- Những chia sẻ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã nói lên giá trị của lòng khoan dung trong cuộc sống. Nhạc sĩ muốn nhắn nhủ tới mọi người rằng: khi chúng ta có lòng khoan dung, thì cuộc sống và mối quan hệ giữa người với người sẽ trở nên tốt đẹp, ấm áp hơn.

Câu 2/10

Thông tin 1. Trải qua 10 năm (1418 - 1427), cuộc kháng chiến chống quân Minh do Bình Định vương Lê Lợi lãnh đạo đã giành thắng lợi, kết thúc bằng Hội thề Đông Quan. Tướng giặc Vương Thông cùng 10 vạn quân sĩ nhà Minh thể trước núi sông Việt Nam phải thực lòng chấm dứt chiến tranh, rút quân về nước. Căm thù quân Minh đã gây nhiều tội ác cho nhân dân, các tướng lĩnh liền cùng nhau tới khuyên vua nên giết bọn chúng. Vua trả lời rằng: “Trả thù báo oán là chuyện thường tình của mọi người, nhưng không thích giết người là bản tâm của bậc nhân đức. Vả lại, người ta đã hàng mà mình lại giết thì là điềm xấu không gì lớn bằng. Nếu cốt để hả nỗi căm giận trong chốc lát mà mang tiếng với muôn đời là giết kẻ đã hàng, thì chi bằng tha mạng sống cho ức vạn người, để dập tắt mối chiến tranh cho đời sau, sử xanh ghi chép tiếng thơm muốn đời, há chẳng lớn lao sao?”. Vua bèn hạ lệnh: “Cánh đường thuỷ, cấp 500 chiếc thuyền, cho Phương Chính, Mã Kỳ lãnh nhận. Cánh đường bộ, cấp lương thảo, cho Sơn Thọ, Hoàng Phúc lãnh nhận. Còn hơn 2 vạn người bị bắt hoặc đầu hàng và 2 vạn con ngựa thì do Mã Anh lãnh nhận... Tất cả đều tới dinh Bồ Đề lạy tạ mà về”. Bọn Phương Chính vừa xúc động vừa hổ thẹn đến rơi nước mắt.

(Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tập 2 (2003), NXB Văn hoá - Thông tin, trang 438, 439)

Thông tin 2. Trong thư gửi đồng bào Nam Bộ ngày 31 - 5 - 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh khuyên: “Năm ngón tay cũng có ngón vắn ngón dài. Nhưng vắn dài đều họp nhau lại nơi bàn tay. Trong mấy triệu người cũng có người thế này thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều dòng dõi của tổ tiên ta. Vậy nên ta phải khoan hồng đại độ. Ta phải nhận rằng đã là con Lạc cháu Hồng thì ai cũng có ít hay nhiều lòng ái quốc. Đối với những đồng bào lạc lối lầm đường, ta phải lấy tinh thần thân ái mà cảm hoá họ”.

Trong thư gửi tù binh Pháp nhân dịp Noel ngày 24 - 12 - 1946, Người viết: “Tôi mong một ngày gần đây, hai dân tộc Pháp - Việt có thể cùng cộng tác trong vòng hoà bình và thân ái để mưu cầu hạnh phúc chung cho hai dân tộc. Trong khi chờ đợi, các bạn hãy yên lòng và sống dưới sự che chở của chúng tôi, cho đến khi hết chiến tranh, khi đó các bạn sẽ được tự do. Tôi chúc các bạn một ngày Noel vui và một năm tốt đẹp”.
(Theo Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị quốc gia, trang 280, 281, 543)

a) Em hãy nêu những việc làm của Bình Định vương Lê Lợi đối với quân Minh. Những việc làm đó thể hiện truyền thống nào của dân tộc Việt Nam? Nêu ý nghĩa của những việc làm đó.

b) Em hãy tìm những chi tiết thể hiện lòng khoan dung của Bác Hồ trong thông tin 2 và nêu ý nghĩa của lòng khoan dung đó.

c) Theo em, thế nào là lòng khoan dung? Hãy nêu những biểu hiện và ý nghĩa của lòng khoan dung trong cuộc sống.

Lời giải

♦ Yêu cầu a)

- Những việc làm của Bình Định vương Lê Lợi đối với quân Minh:

+ Từ chối lời đề nghị giết quân Minh để trả thù; đồng thời khuyên giải các tướng lĩnh hãy “mở đường hiếu sinh” cho quân giặc.

+ Cấp cho thuyền và ngựa, xe cho quân Minh rút về nước.

- Những việc làm đó thể hiện truyền thống nhân đạo, khoan dung của dân tộc Việt Nam

- Ý nghĩa của những việc làm đó:

+ Thể hiện lòng khoan dung, nhân văn, nhân đạo của nhân dân Việt Nam.

+ Góp phần giúp “dập tắt muôn đời chiến tranh”, “mở ra muôn thuở thái bình”, đỡ hao tổn thêm xương máu của nhân dân hai nước.

♦ Yêu cầu b)

- Những chi tiết thể hiện lòng khoan dung của Bác Hồ trong thông tin 2:

+ Nhắn nhủ nhân dân hãy “lấy tinh thần thân ái” mà “cảm hóa” đối với “những đồng bào lạc lối lầm đường”.

+ Động viên các tù binh Pháp hãy yên lòng trước tinh thần nhân đạo của người dân Việt Nam; đồng thời thể hiện mong muốn “một ngày gần đây, hai dân tộc Pháp - Việt có thể cùng cộng tác trong vòng hoà bình và thân ái”

- Ý nghĩa của lòng khoan dung đó:

+ Góp phần tăng cường và thúc đẩy tinh thần đoàn kết dân tộc.

+ Thể hiện rõ trước nhân dân thế giới về tinh thần nhân đạo, khoan dung và thiện chí hòa bình của nhân dân Việt Nam; qua đó, tranh thủ được sự ủng hộ của các lực lượng yêu chuộng hòa bình, tiến bộ trên thế giới cho cách mạng Việt Nam.

♦ Yêu cầu c)

- Khái niệm: Khoan dung là rộng lòng tha thứ.

- Biểu hiện của khoan dung là:

+ Tha thứ cho chính mình và người khác khi đã biết hối hận và sửa chữa lỗi lầm;

+ Lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt của người khác, không cố chấp, hẹp hòi, định kiến.

- Giá trị của lòng khoan dung:

+ Người có lòng khoan dung sẽ được mọi người yêu mến, tin cậy.

+ Người được tha thứ sẽ có cơ hội sửa chữa lỗi lầm để trở thành người tốt.

+ Nhờ có lòng khoan dung, mối quan hệ giữa người với người sẽ tốt đẹp hơn.

Câu 3/10

a) Dựa vào biểu hiện của lòng khoan dung, em có nhận xét gì về lời nói, việc làm của các chủ thể trong những hình ảnh và trường hợp trên?

b). Em có lời khuyên gì đối với những chủ thể thiếu khoan dung trong những hình ảnh và trường hợp trên?

c) Theo em, để có lòng khoan dung, chúng ta cần làm gì?

Lời giải

♦ Yêu cầu a)

- Tranh số 1: Bạn học sinh nữ (tóc dài) cảm thấy rất ăn năn, hối hận vì mình trông em không cẩn thận, khiến em bị ngã gãy tay. Dù thời gian trôi qua, tình trạng sức khỏe của em đã có nhiều tiến triển tốt; song bạn ấy vẫn chưa thể tha thứ cho chính mình => điều này cho thấy bạn nữ chưa học được cách khoan dung, tha thứ cho bản thân.

- Tranh số 2: Bạn học sinh nữ đang băn khoăn, không biết có nên tha thứ cho bạn K không, dù bạn K đã có thái độ và hành động sửa chữa lỗi lầm.

- Trường hợp:

+ Anh H gây ra tai nạn giao thông và anh đã phải chấp nhận hình phạt tù. Tuy nhiên, sau khi chấp hành xong bản án, anh H vẫn không nguôi day dứt về lỗi lầm của mình; anh chưa thể buông bỏ quá khứ, tha thứ cho bản thân, do đó, anh thường lủi thủi một mình, không dám giao tiếp với ai.

+ Anh T và mọi người xung quanh đã có thái độ và hành động khoan dung, khi họ tìm mọi cách để gần gũi, động viên, chia sẻ nhằm giúp anh H vượt qua mặc cảm, tái hòa nhập với cộng đồng.

♦ Yêu cầu b)

- Lời khuyên cho bạn HS trong tranh số 1: bạn nên buông bỏ quá khứ, tha thứ cho chính mình.

- Lời khuyên cho bạn HS trong tranh số 2: bạn nên tha thứ cho bạn K, vì K đã có thái độ và hành động sửa chữa lỗi lầm.

- Lời khuyên cho anh H: anh nên buông bỏ quá khứ, tha thứ cho chính mình.

♦ Yêu cầu c)

- Để trở thành người có lòng khoan dung, mỗi chúng ta đều cần:

+ Sống chân thành, rộng lượng;

+ Tôn trọng và chấp nhận cá tính, sở thích, thói quen của người khác;

+ Phê phán sự ích kỉ, hẹp hòi, thiếu khoan dung, độ lượng.

Câu 4/10

Em hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ, danh ngôn về lòng khoan dung, từ đó xác định biểu hiện, ý nghĩa và rút ra bài học về lòng khoan dung.

Lời giải

- Một số câu ca dao, tục ngữ nói về lòng khoan dung:

(1) Đánh kẻ chạy đi không ai đánh người chạy lại

(2) Đất có chỗ bồi chỗ lở, ngựa có con dở con hay

(3) Bàn tay có ngón dài ngón ngắn

(4) Khi bạn không tha thứ cho một ai đó, tức là bạn đang quay lưng lại với tương lai của mình. Khi bạn bao dung, điều đó có nghĩa bạn đang tiến về phía trước (Tyler Perry)

(5) Sự khoan dung là sợi dây xích vàng gắn kết xã hội lại với nhau. (William Blake)

- Biểu hiện của lòng khoan dung:

+ Tha thứ cho chính mình và người khác khi đã biết hối hận và sửa chữa lỗi lầm;

+ Lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt của người khác, không cố chấp, hẹp hòi, định kiến.

- Ý nghĩa của lòng khoan dung:

+ Người có lòng khoan dung sẽ được mọi người yêu mến, tin cậy.

+ Người được tha thứ sẽ có cơ hội sửa chữa lỗi lầm để trở thành người tốt.

+ Nhờ có lòng khoan dung, mối quan hệ giữa người với người sẽ tốt đẹp hơn.

Câu 5/10

Em đồng tình/ không đồng tình với ý kiến nào dưới đây về lòng khoan dung? Vì sao?

a) Khoan dung là bỏ qua mọi lỗi lầm của người khác.

b) Không biết tha thứ cho bản thân mình là không khoan dung.

c) Khoan dung là phải quyết liệt phê phán tất cả những người mắc sai lầm.

d) Khoan dung là chấp nhận mọi sở thích, thói quen của người khác.

Lời giải

- Ý kiến a) Không đồng tình, vì: Chúng ta chỉ nên khoan dung, tha thứ cho người khác, khi họ nhận thức được sai lầm của bản thân và có thái độ, hành động sửa chữa những sai lầm, thiếu sót đó.

- Ý kiến b) Không đồng tình, vì: một trong những biểu hiện của lòng khoan dung là việc: chúng ta tha thứ cho bản thân khi chúng ta nhận thức được lỗi lầm và có hành động sửa chữa lỗi sai đó.

- Ý kiến c) Không đồng tình, vì: trước những lỗi sai, thiếu sót của người khác, chúng ta nên phê bình, góp ý với tinh thần xây dựng.

- Ý kiến d) Không đồng tình, vì: Một trong những biểu hiện của khoan dung là tôn trọng sở thích, thói quen tốt của người khác. Đối với những sở thích, thói quen xấu, gây hại cho chính bản thân người đó và xã hội, thì chúng ta cần phê bình, góp ý với tinh thần xây dựng.

Câu 6/10

Từ câu danh ngôn dưới đây, em hãy viết một đoạn văn về tác hại của sự thiếu khoan dung trong cuộc sống:

Không khoan dung cũng là một hình thức bạo lực và là trở ngại cho sự phát triển của một tinh thần dân chủ thực sự.
(Mahatma Gandhi)

Lời giải

(*) Đoạn văn tham khảo:

Sự thiếu khoan dung trong cuộc sống đồng nghĩa với việc thiếu sự thông cảm và không sẵn lòng chấp nhận sự khác biệt của người khác; không tha thứ cho lỗi lầm chủ chính bản thân mình và người khác. Tác hại của sự thiếu khoan dung có thể lan rộng từ mức độ cá nhân đến cả xã hội.

Ở mức độ cá nhân, khi thiếu khoan dung, con người dễ rơi vào tư duy cứng nhắc, không linh hoạt và ít độc lập tư duy. Họ có thể cảm thấy không thoải mái khi phải đối mặt với những ý kiến, giá trị và quan điểm khác biệt, điều này ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập và xây dựng mối quan hệ với người khác.

Tại cấp độ xã hội, sự thiếu khoan dung có thể dẫn đến mâu thuẫn, phân hóa và xung đột. Khi mỗi người đề cao giá trị của bản thân mình mà không chấp nhận sự đa dạng của cộng đồng, xã hội dễ bị chia rẽ thành những nhóm nhỏ, mỗi nhóm tự tạo ra một lãnh thổ và quy tắc của riêng mình. Điều này làm suy yếu sự đoàn kết và tương tác xã hội tích cực, góp phần vào sự phân li của xã hội.

Ngoài ra, sự thiếu khoan dung cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và cảm xúc cá nhân. Khi không được chấp nhận và tôn trọng, một người có thể cảm thấy bị cô lập, không được công nhận và yêu thương, dẫn đến cảm giác tự ti, lo lắng và căng thẳng.

Trong tổng thể, sự thiếu khoan dung không chỉ gây hại cho cá nhân mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ và sự phát triển của xã hội. Để xây dựng một cộng đồng hài hòa và thịnh vượng, việc khuyến khích sự khoan dung và tôn trọng sự đa dạng là điều cần thiết.

(*) Lưu ý: Học sinh trình bày quan điểm cá nhân. Bài làm trên chỉ mang tính tham khảo!

Câu 7/10