Soạn Chuyên đề Ngữ văn 12 Chuyên đề 2. Tìm hiểu về một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học

- Những yếu tố trong đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền đã được nhà làm phim lựa chọn để đưa lên màn ảnh là: nhân vật chính và xung đột cốt lõi là cuộc đối đầu giữa  Gia-ve và Giăng Van-giăng về đạo đức, luật pháp và phục hồi nhân quyền; bối cảnh không gian nhà tù và Paris thời kì hậu cách mạng; các sự kiện quan trọng như cuộc trốn thoát của Giăng Van-giăng và cuộc đối đầu giữa Gia-ve và Giăng Van-giăng.

- Những yếu tố đã bị lược bỏ là: một số chi tiết và nhân vật phụ cũng như một số phân cảnh dài, các chi tiết về bối cảnh lịch sử.

- Trong phim nhân vật được khắc họa thông qua diễn xuất mạnh mẽ của diễn viên với biểu cảm khuôn mặt và cử chỉ hành động cùng với nhạc nền và ánh sáng góp phần nhấn mạnh cảm xúc nội tâm của nhân vật.

- Điểm khác biệt giữa nhân vật trong phim và trong tác phẩm văn học  chủ yếu nằm ở phương tiện và phương pháp sử dụng để truyền tải nhân vật. Trong khi phim sử dụng hình ảnh, âm thanh và diễn xuất để tạo ra một trải nghiệm trực quan và tức thì thì văn học lại dựa vào sự mô tả chi tiết và phân tích tâm lý để xây dựng nhân vật một cách sâu sắc. 

- Trình tự các sự kiện trong đoạn phim đã được thay đổi bằng việc giới thiệu về sự nghi ngờ của Giăng Van-giăng đầu tiên rồi lần lượt mới đến cảnh đối đầu còn trong đoạn trích tác giả đã đi luôn vào cuộc đối đầu giữa Giăng Van-giăng và Gia-ve

- Việc thay đổi trình tự các sự kiện trong phim "Người cầm quyền khôi phục uy quyền" so với nguyên tác văn học không chỉ để phù hợp với ngôn ngữ điện ảnh mà còn để tạo ra những hiệu ứng cảm xúc mạnh mẽ và trực quan cho khán giả. Những sự thay đổi này giúp tăng cường tính kịch tính, tạo ra sự gắn kết cảm xúc sâu sắc hơn với nhân vật và làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn và thu hút hơn trên màn ảnh.

- Bối cảnh phim được tạo dựng thông qua nhiều phương tiện khác nhau, bao gồm:

+ Cảnh quay thực tế

+ Bối cảnh dựng trong phim trường

+ Công nghệ CGI (Computer-Generated Imagery): Sử dụng kỹ xảo máy tính để tạo dựng không gian ảo.

+ Mô hình thu nhỏ hoặc phông nền xanh (green screen)

- Lợi thế của điện ảnh khi tạo dựng bối cảnh:

+ Tạo ra không gian trực quan, sinh động, giúp khán giả dễ dàng hình dung thế giới trong phim.

+ Có thể tái hiện hoặc sáng tạo những bối cảnh không tồn tại trong thực tế (như thế giới tương lai, không gian ngoài hành tinh).

+ Giúp nhấn mạnh yếu tố nghệ thuật, cảm xúc và ý đồ của đạo diễn.

- Bất lợi của điện ảnh khi tạo dựng bối cảnh:

+ Chi phí sản xuất cao, đặc biệt với những bộ phim cần sử dụng CGI hoặc xây dựng bối cảnh hoành tráng.

+ Một số bối cảnh dựng có thể thiếu tính chân thực, khiến người xem cảm thấy không thuyết phục.

+ Việc tạo dựng bối cảnh ảo phụ thuộc vào công nghệ, dễ gây cảm giác “giả” nếu kỹ xảo chưa đạt mức hoàn hảo.

* So sánh nghệ thuật xây dựng điểm nhìn trong đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” và cách sử dụng góc quay trong điện ảnh: 

1. Điểm nhìn trong đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (Victor Hugo)

- Điểm nhìn toàn tri: Người kể chuyện có thể quan sát mọi diễn biến, đi sâu vào nội tâm của cả hai nhân vật chính là Giăng Van-giăng và Giave. Điều này giúp người đọc hiểu được sự đối lập về tư tưởng và tâm lý của hai nhân vật.

- Điểm nhìn chuyển đổi linh hoạt: Khi tập trung vào Giăng Van-giăng, tác giả khắc họa sự nhân từ, cao thượng và đấu tranh nội tâm của ông. Khi chuyển sang Giave, điểm nhìn thể hiện sự bối rối, sợ hãi và bất lực của kẻ đại diện cho luật pháp nhưng bị lung lay trước lòng nhân đạo.

2. Cách sử dụng góc quay trong điện ảnh

- Trong phim, góc quay được sử dụng để tạo hiệu ứng thị giác, truyền tải thông điệp và cảm xúc của nhân vật:

+ Góc quay cận cảnh (close-up): Dùng để tập trung vào biểu cảm gương mặt của nhân vật, giúp khán giả cảm nhận được suy nghĩ và cảm xúc của họ. Ví dụ, khi quay Giăng Van-giăng trong tình huống tha mạng cho Giave, góc quay cận có thể nhấn mạnh ánh mắt trắc ẩn và sự đấu tranh nội tâm.

+ Góc quay từ trên xuống (high-angle): Nếu sử dụng góc này khi quay Giave, nó sẽ làm nhân vật trông nhỏ bé, thể hiện sự bất lực và hoang mang của hắn.

+ Góc quay từ dưới lên (low-angle): Khi quay Giăng Van-giăng ở góc này, nhân vật có thể hiện lên đầy uy quyền, mạnh mẽ nhưng vẫn cao cả.

+ Góc quay rộng (wide shot): Giúp tạo ra khung cảnh tổng thể, thể hiện sự đối lập giữa hai nhân vật trong không gian rộng lớn, thể hiện sự căng thẳng trong tình huống.

3. Điểm giống và khác nhau giữa hai nghệ thuật này

Việc chuyển lời đối thoại của nhân vật trong đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” thành các bài hát được thu âm trực tiếp tại trường quay có thể tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của khán giả theo nhiều cách:

+ Tăng tính chân thực và cảm xúc. 

+ Nhấn mạnh cao trào và xung đột nội tâm

+ Tạo sự kết nối mạnh mẽ hơn với khán giả

+ Tăng tính thẩm mỹ và nghệ thuật của bộ phim

+ …