Ý chính	Ý phụ	Chi tiết
Số phận của người Giê trong lịch sử	Bị dồn vào khu vực nam Bra-xin (Brasil) bởi người Tu-pi (Tupi)
	Bị truy đuổi tàn bạo
	Được chính phủ cho định cư ở nhiều trung tâm vào khoảng năm 1914
Cuộc sống của người Giê dưới thời thuộc địa	Ứng xử của chính quyền	Xây dựng trường học, hiệu thuốc, xưởng cưa, xưởng làm khóa
		Phân phát dụng cụ lao động, quần áo, chăn
		Hai năm sau, bị bỏ mặc để tự kiếm sống
	Sự kháng cự và từ chối lối sống văn minh
		Sống ngoài trời
		Sống du cư
		Phá giường làm củi đun, ngủ dưới đất
		Từ chối thịt và sữa bò
		Giã gạo bằng tay, không dùng máy móc
	Sự quay trở về với lối sống và kĩ thuật cổ xưa	Sử dụng những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp
		Tạo ra lửa bằng hai mẫu gỗ mềm của cái khoan lửa
		Đi săn bằng cung tên

Câu 2/34

Những dữ liệu nào trong văn bản cho thấy “cuộc đảo lộn kì lạ thế cân bằng phù phiếm giữa văn hoá hiện đại và văn hoá nguyên thuỷ”.

Xem đáp án

Lời giải

- Các dữ liệu mà tác giả sử dụng để biểu đạt sự thắng thế, lên ngôi của văn hóa nguyên thuỷ trước sự xâm lấn và áp đặt của văn hoá hiện đại:

- Sự xuất hiện của những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp, lẫn lộn với những vật dụng, công cụ hiện đại trong ngôi nhà của người Anh điêng.

- Việc từ chối các vật dụng của đời sống văn minh như que diêm, súng trường, súng lục,... và quay trở lại với những kĩ thuật, vật dụng truyền thống, cổ xưa như: tạo ra lửa bằng cách quay hay xát mạnh vào nhau hai mẩu gỗ mềm của cái khoan lửa, đi săn với cây cung và mũi tên.

Câu 3/34

“Ở đâu ra vậy những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp tôi đã tìm thấy, trong nhà của người Anh điêng, lẫn lộn giữa những đĩa sắt tráng men, những cùi dìa của cửa hàng tạp hoá, và thậm chí – đôi khi – những bộ xương khung của một chiếc máy khâu?”. Dữ liệu này cho bạn biết điều gì về cuộc sống của người Giê và thái độ, quan điểm của tác giả?

Xem đáp án

Lời giải

Dữ liệu này thể hiện tình thế nhập nhằng giữa một bên là sự áp đặt văn hóa của người da trắng và một bên là sự kháng cự của người Giê trong bối cảnh thuộc địa. Hình ảnh những đĩa sắt tráng men, cùi dìa của cửa hàng tạp hoá, chiếc máy khâu,... biểu trưng cho sự xâm lấn của cái hiện đại vào cuộc sống của người Giê cũng như nỗ lực của chính quyền nhằm đưa họ vào công cuộc khai hoá văn minh. Trong khi đó, hình ảnh những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp biểu trưng cho những kĩ thuật, phương tiện cổ xưa của người bản địa. Thái độ trân trọng đối với vẻ đẹp truyền thống được bộc lộ một cách gián tiếp qua cách diễn đạt hàm chứa sự đánh giá: “Ở đâu ra vậy những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp....

Câu 4/34

Các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự và nghị luận xuất hiện trong văn bản đóng những vai trò gì?

Xem đáp án

Lời giải

Ngoài mục đích cung cấp những thông tin mới mẻ, bất ngờ, thú vị, tác giả còn thuyết phục và hấp dẫn người đọc bằng cách sử dụng đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự và nghị luận.

- Yếu tố miêu tả được sử dụng nhằm vẽ nên một bức tranh sống động, chi tiết về cuộc sống của người Anh điêng (những đàn bò do chính phủ gửi tới lang thang đâu đó”, những chiếc chày gỗ mục ruỗng, “những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp” nằm lẫn lộn giữa những đĩa sắt tráng men, những cùi dìa của cửa hàng bách hoá, các mái nhà đổ rụi ở những ngôi làng bỏ hoang,...).

- Yếu tố biểu cảm diễn tả sự ngạc nhiên, thán phục, suy tư của tác giả trước vẻ đẹp, sức sống và sự tinh tế trong nền văn hoá bản địa cổ sơ của người Anh điêng (“lần đầu tiên tôi đã tiếp xúc với những người hoang dã”, “thất vọng lớn cho tôi”, “họ đã cho tôi một bài học về sự thận trọng và tính khách quan”, “những đồ vật khiến ta trầm tư ấy”,...).

- Yếu tố tự sự được sử dụng nhằm tái hiện hành trình di chuyển, quan sát của nhân vật “tôi”. Chìm bên dưới kết cấu của văn bản là một câu chuyện với các sự kiện được sắp xếp thành một cốt truyện: Lần đầu tiên tôi được tiếp xúc với những người hoang dã → Ngược thời gian, tôi khám phá ra thân phận lịch sử của họ → Hoá ra họ không phải là những người hoang dã thực sự → Tôi phát hiện ra đằng sau lớp phủ hời hợt, phù phiếm của cái được gọi là văn minh là vẻ đẹp và sức sống lâu bền của văn hoá truyền thống. Cốt truyện này làm nổi bật công cuộc khám phá ra những sự thật, quy luật, bản chất của các cấu trúc văn hoá, quyền lực ẩn bên dưới hiện tượng tưởng chừng phù phiếm của đời sống thường nhật; song song với đó là hành trình phá vỡ những định kiến văn hoá vốn in đậm trong tư duy của các nhà khoa học châu Âu về tính chất độc tôn của nền văn minh da trắng. Yếu tố tự sự chìm trong cấu trúc bề sâu của văn bản đã tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm Pa-ra-na nói riêng cũng như Nhiệt đới buồn nói chung.

- Yếu tố nghị luận được sử dụng nhằm thể hiện cái nhìn, chủ kiến của người viết, tạo nên chiều sâu triết lí cho văn bản. Không dừng lại ở việc miêu tả cuộc sống của người Anh điêng, Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt còn đưa ra những phân tích, đánh giá, luận bàn, giúp người đọc nhìn ra cấu trúc bên trong của nền văn hoá Anh điêng. Những phát hiện này hết sức sâu sắc và giàu sức thuyết phục.

Tóm lại, việc sử dụng đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự và nghị luận đã tạo nên tính chất pha trộn về thể loại của văn bản, mở rộng khả năng biểu đạt, đưa đến cho văn bản sự bay bổng, sức hấp dẫn và chiều sâu. Đó có lẽ là lí do khiến người ta khó có thể xếp cố định Nhiệt đới buồn vào thể loại nào.

Câu 5/34

Bài tập 2. Đọc lại văn bản Giáo dục khai phóng ở Việt Nam nhìn từ Đông Kinh Nghĩa Thục trong SGK Ngữ văn 12, tập hai (tr. 69 – 74) và trả lời các câu hỏi:

Nêu các ý chính, ý phụ và chi tiết tiêu biểu trong văn bản.

Xem đáp án

Lời giải

Ý chính	Ý phụ	Chi tiết
Giới thiệu về giáo dục khai phóng và Đông Kinh Nghĩa Thục	Định nghĩa giáo dục khai phóng	Bản chất của giáo dục khai phóng
	Định nghĩa giáo dục khai phóng	Lịch sử giáo dục khai phóng
	Giới thiệu về Đông Kinh Nghĩa Thục	Ra đời năm 1907 trong bối cảnh thuộc địa
		Đánh dấu bước phát triển mới trong truyền thống giáo dục khai phóng ở Việt Nam
		Có sức ảnh hưởng sâu rộng
Bối cảnh lịch sử	Phong trào Duy tân ở Trung Hoa	Thất bại của chiến dịch Mậu Tuất Duy tân
		Sự lưu vong của Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu
		Sự truyền bá của tư tưởng chính trị, triết học phương Tây vào Đông Á
	Chiến thắng của Nhật Bản và phong trào Minh Trị Duy tân ở Nhật	Công cuộc Đông du của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh
		Vai trò sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục của Lương Văn Can
Điểm nhấn then chốt của trường Đông Kinh Nghĩa Thục	Tiến hành từ dưới lên, bắt nguồn từ dân chúng	Bản thảo sách về Đông Kinh Nghĩa Thục bị kiểm duyệt
	Theo định hướng độc lập dân tộc	Các hoạt động bị gắn nhãn là cách mạng bạo động
	Có tư duy dân chủ
Tinh thần giáo dục khai phóng	Khái quát của Giám học Nguyễn Quyền về tôn chỉ, mục đích của Đông Kinh Nghĩa Thục	Chú trọng quốc văn, quốc ngữ
		Thu nhận cả nam sinh và nữ sinh
		Dạy học miễn phí
		Dạy khoa học, công nghệ thường thức
		Diễn thuyết công khai về giáo dục, khoa học
		Tổ chức với mục đích thực nghiệm
	Cương lĩnh của Đông Kinh Nghĩa Thục được thể hiện trong tác phẩm Văn minh tân học sách	Khuyến khích tinh thần sáng tạo khoa học
		Khuyến khích tinh thần tự do học thuật dựa trên thực học

Câu 6/34

Tìm các từ ngữ, cách diễn đạt hàm chứa thái độ, sự đánh giá của tác giả đối với giáo dục khai phóng nói chung và Đông Kinh Nghĩa Thục nói riêng. Những từ ngữ, cách diễn đạt đó giúp bạn nhận ra điều gì về lập trường, quan điểm của tác giả?

Xem đáp án

Lời giải

Tuy Giáo dục khai phóng ở Việt Nam nhìn từ Đông Kinh Nghĩa Thục là một văn bản thông tin, song không khó để nhận ra lập trường, quan điểm của tác giả được bộc lộ qua các cách diễn đạt như:“Thời gian tồn tại ngắn ngủi của Đông Kinh Nghĩa Thục [...] tỉ lệ nghịch cực đại với ảnh hưởng sâu rộng của ngôi trường này”; “Đông Kinh Nghĩa Thục là một trong những cải cách quan trọng nhất trong lịch sử giáo dục Việt Nam”; “nội dung dạy và học ở Đông Kinh Nghĩa Thục [...] tuy vẫn còn rất sơ khai nhưng cái dũng khí dám từ bỏ lối học từ chương, giáo điều hàng nghìn năm áp đặt, kìm hãm tâm trí người dân cần được ghi nhận như một cột mốc lịch sử giáo dục quan trọng”;... Những cách diễn đạt này cho thấy sự khẳng định, đề cao vai trò, những đóng góp của Đông Kinh Nghĩa Thục đối với lịch sử, văn hoá của dân tộc nói chung và giáo dục nói riêng.

Câu 7/34

Tìm và phân tích giá trị của các dữ liệu được sử dụng trong văn bản.

Xem đáp án

Lời giải

- Văn bản sử dụng các dữ liệu thứ cấp:

+ Các dữ liệu về lịch sử, cung cấp thông tin về bối cảnh ra đời của Đông Kinh Nghĩa Thục. Tuy không ghi rõ nguồn của dữ liệu, nhưng đây là những tri thức rất phổ biến trong các tài liệu lịch sử, nên vẫn đáng tin cậy và có sức thuyết phục.

+ Các dữ liệu về sách Đông Kinh Nghĩa Thục của Đào Trinh Nhất, Đời cách mệnh của Phan Bội Châu, Đông Kinh Nghĩa Thục của Hoa Bằng, ảnh chụp quyết định cấm hai tác phẩm Đông Kinh Nghĩa Thục và Đời cách mệnh, tác phẩm khuyết danh Văn minh tân học sách. Đây là những dữ liệu rất quý hiếm, được chú thích rõ về nguồn gốc, mang lại những góc nhìn mới, những phát hiện bất ngờ về vai trò của Đông Kinh Nghĩa Thục trong đời sống văn hoá, chính trị Việt Nam đầu thế kỉ XX.

+ Dữ liệu thứ cấp về nhận định của Giám học Nguyễn Quyền với tư cách là một chứng nhân lịch sử đã tái hiện không khí của thời đại, mang lại một góc nhìn khác của người đương thời về phong trào giáo dục này.

- Sự kết hợp của các dữ liệu đã tạo nên cái nhìn đa chiều và cung cấp những thông tin phong phú về Đông Kinh Nghĩa Thục và giáo dục khai phóng ở Việt Nam

đầu thế kỉ XX.

Câu 8/34

**Bài tập 3. Đọc lại văn bản Đời muối trong SGK Ngữ văn 12, tập hai (tr. 75 – 77) và trả lời các câu hỏi:**

Nêu chủ đề bài viết và các ý chính được tác giả triển khai.

Xem đáp án

Lời giải

Bài viết xoay quanh chủ đề: Vai trò của muối trong lịch sử nhân loại. Chủ đề này được triển khai thành các ý chính: vai trò của muối đối với sự ra đời của ngành nông nghiệp; vai trò của muối đối với thương mại quốc tế, kĩ thuật, giao thông, chính trị trên thế giới; hành trình của muối và những bài học lịch sử của nhân loại.

Câu 9/34