Giải SBT Sinh 11 KNTT Chương 1: Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở sinh vật có đáp án

Phân tích đề: Các sinh vật trong hai trường hợp trên tổng hợp chất hữu cơ cho cơ thể từ chất vô cơ hay chất hữu cơ?

Lời giải:

Các sinh vật trong cả hai trường hợp trên đều tổng hợp chất hữu cơ cho cơ thể từ nguồn chất hữu cơ có sẵn nên thuộc nhóm sinh vật dị dưỡng. Trong đó:

- Một số vi khuẩn và nấm phân giải các chất hữu cơ trong môi trường thành các chất hữu cơ đơn giản hơn và hấp thụ vào cơ thể để tổng hợp nên các chất sống. Phương thức này được gọi là dị dưỡng hoại sinh.

- Một số vi khuẩn, nấm kí sinh hay chấy, rận,… hút các chất dinh dưỡng sẵn có từ sinh vật chủ để tổng hợp chất sống và thu nhận năng lượng. Phương thức này được gọi là dị dưỡng kí sinh.

Phân tích đề:

- Hệ rễ có hình thái như thế nào, các đặc điểm này có lợi gì đối với quá trình hấp thụ nước và khoáng?

- Cấu tạo của tế bào lông hút được chỉ ra trong hình đảm bảo cho quá trình hấp thụ nước và khoáng diễn ra như thế nào?

Lời giải:

- Hình thái của hệ rễ phù hợp với chức năng hút nước:

+ Rễ cây có cấu tạo gồm 4 miền, trong đó miền hút với số lượng lớn lông hút làm tăng khả năng hút nước; miền sinh trưởng đảm bảo cho rễ đâm sâu, lan rộng để tìm kiếm nước; miền chóp rễ bảo vệ rễ trong quá trình sinh trưởng.

+ Hệ rễ có số lượng rễ lớn, làm tăng bề mặt tiếp xúc với đất, tăng diện tích hấp thụ nước và khoáng.

- Cấu tạo của lông hút phù hợp với chức năng hấp thụ nước và khoáng:

+ Thành tế bào lông hút mỏng, không thấm cutin, đảm bảo cho nước và ion khoáng đi vào lông hút dễ dàng.

+ Không bào trung tâm chứa chất hoà tan, tạo áp suất thẩm thấu lớn và chênh lệch với dung dịch đất, qua đó đảm bảo cho quá trình hấp thụ nước theo cơ chế thẩm thấu và khoáng theo cơ chế thụ động.

Phân tích đề:

- Cấu tạo, cách sắp xếp của mạch ống và quản bào trong hệ thống mạch gỗ của thực vật và chiều vận chuyển của nước và khoáng.

- Bọt khí xâm nhập vào mạch ống và quản bào sẽ ảnh hưởng như thế nào đến chiều vận chuyển của nước và khoáng trong dòng mạch gỗ?

Lời giải:

- Trong hệ thống mạch gỗ, các mạch ống xếp chồng lên nhau theo chiều thẳng đứng và thông với nhau qua các lỗ hở ở đầu tận cùng, bên cạnh đó, các mạch ống xếp cạnh nhau còn thông với nhau theo chiều ngang nhờ các lỗ bên trên thành mạch ống. Quản bào sắp xếp tương tự như mạch gỗ.

- Với cách sắp xếp và hệ thống các lỗ thông ở đầu tận cùng và ở thành bên của mạch ống và quản bào, đảm bảo nước có thể di chuyển theo chiều từ dưới rễ lên thân, lá và cả chiều ngang từ các quản bào và mạch ống này sang quản bào và mạch ống khác.

- Khi bọt khí xuất hiện, phá vỡ lực cố kết giữa các phân tử nước, làm gián đoạn quá trình vận chuyển nước theo chiều từ dưới đi lên trong các quản bảo, mạch ống. Khi đó, nước có thể di chuyển theo chiều ngang sang các quản bào và mạch ống khác qua các lỗ bên, đảm bảo cho dòng nước vẫn được vận chuyển đi lên.

Phân tích đề: Vận dụng kiến thức liên quan đến quá trình thoát hơi nước bao gồm: cơ quan thoát hơi nước chủ yếu, con đường thoát hơi nước, chỉ ra những biến đổi về hình thái và cấu tạo của cơ quan thoát hơi nước để hạn chế lượng nước mất đi.

Lời giải:

- Lá là cơ quan thoát hơi nước chủ yếu ở thực vật. Quá trình thoát hơi nước ở lá diễn ra theo hai con đường là qua bề mặt (qua tầng cutin) và qua khí khổng.

- Để giảm lượng nước mất đi trong điều kiện khô hạn, thực vật có những biến đổi thích nghi về hình thái và cấu tạo của cơ quan thoát hơi nước như:

+ Giảm diện tích bề mặt của cơ quan thoát hơi nước: Lá biến thành gai, lông lá cuộn lại trong điều kiện bất lợi;...

+ Bề mặt lá được phủ lớp cutin dày, hạn chế quá trình thoát hơi nước qua bề mặt.

+ Thay đổi số lượng, vị trí, kích thước của khí khổng: khí khổng nằm sâu dưới lớp biểu bì của lá.

Phân tích đề: Một quá trình sinh lí là tất yếu và cần thiết khi nó đóng vai trò quan trọng, thúc đẩy và ảnh hưởng đến các quá trình khác diễn ra trong cây, như vậy cần chỉ ra được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với thực vật.

Lời giải:

Thoát hơi nước là quá trình sinh lí tất yếu vì:

- Tạo động lực đầu trên – là lực kéo nước và các chất khoáng từ dưới rễ lên thân và lá.

- Làm giảm nhiệt độ bề mặt của lá, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ môi trường cao, giúp bảo vệ lá, tránh hư hại.

- Khi thoát hơi nước diễn ra, khí khổng sẽ mở tạo điều kiện cho sự trao đổi khí diễn ra, trong đó có quá trình lấy CO₂ cung cấp nguồn nguyên liệu cho quang hợp.

Phân tích đề: Thực vật hấp thụ nitrogen dưới dạng nào? Nguồn nitrogen hấp thụ sẽ tham gia cấu tạo nên hợp chất hữu cơ gì? Căn cứ vào các nội dung này để nêu được vai trò của quá trình khử nitrate và ammonium.

Lời giải:

Thực vật hấp thụ nitrogen vô cơ ở hai dạng là: NH₄⁺ và NO₃^-. Trong cây, dạng nitrogen vô cơ sẽ chuyển thành nitrogen hữu cơ, để thực hiện được quá trình này cần trải qua hai giai đoạn là quá trình khử nitrate và quá trình đồng hoá ammonium:

- Quá trình khử nitrate sẽ chuyển nitrogen từ dạng oxy hoá thành dạng khử, chuẩn bị cho quá trình tổng hợp chất hữu cơ có chứa nitrogen.

- Quá trình đồng hoá ammonium đảm bảo chuyển nitrogen từ dạng vô cơ vào các hợp chất hữu cơ ban đầu là các amino acid, từ đó tham gia vào quá trình tổng hợp protein và các hợp chất hữu cơ khác.

Phân tích đề: Căn cứ vào điều kiện hoạt động (hiếu khí hay kị khí) của các vi khuẩn tham gia chuyển hoá nitrogen trong đất để tạo ra môi trường phù hợp cho hoạt động của các nhóm vi khuẩn có lợi đối với quá trình trao đổi nitrogen của cây trồng.

Lời giải:

- Để tăng khả năng hấp thụ nitrogen của thực vật, cần tạo điều kiện thuận lợi để các vi khuẩn nitrate hoá và ammonium hoạt động, qua đó giúp chuyển hoá các nguồn nitrogen trong đất thành dạng cây trồng hấp thụ được. Các nhóm vi khuẩn này tham gia vào quá trình chuyển hoá nitrogen trong điều kiện hiếu khí → thực hiện các biện pháp kĩ thuật để làm đất tơi xốp, thoáng khí cung cấp nguồn O₂ cho vi khuẩn hoạt động, đồng thời ức chế hoạt động của nhóm vi khuẩn kị khí phản nitrate hoá gây thất thoát nitrogen trong đất.

- Một số biện pháp kĩ thuật thường được áp dụng như: làm nhỏ đất (cày sâu, bừa kĩ); làm cỏ, sục bùn; sử dụng phân hữu cơ (phân chuồng, phân xanh, phân trùn quế,...) để bón lót, giúp tăng độ thoáng cho đất;...