Giải SGK Sinh học 11 CTST Bài 17: Cảm ứng ở động vật có đáp án

Việc kích thích phản xạ giật đầu gối có thể kiểm tra được chức năng của hệ thần kinh vì phản xạ là phản ứng của cơ thể trả lời lại kích thích của môi trường thông qua hệ thần kinh. Kiểm tra phản xạ giật đầu gối cho phép bác sĩ đánh giá chức năng hoạt động của dây thần kinh, nếu phản xạ bị suy giảm hoặc không có phản ứng, điều này cho thấy có sự bất thường trong các đường dẫn thần kinh và mối tương tác giữa chúng, do đó đây là một biện pháp kiểm tra chức năng hoạt động của hệ thần kinh.

Các hình thức cảm ứng ở động vật:

- Ở động vật chưa có hệ thần kinh (động vật đơn bào): Phản ứng lại với các kích thích của môi trường thông qua sự chuyển động của toàn bộ cơ thể hoặc sự co rút của chất nguyên sinh. Ví dụ: Trùng roi xanh bơi về phía có ánh sáng để quang hợp, trùng biến hình bắt mồi bằng chân giả.

- Ở động vật đã có hệ thần kinh (động vật đa bào): Phản ứng lại các kích thích của môi trường thông qua các phản xạ. Ví dụ: Thủy tức co cơ thể để phóng gai vào con mồi, con hươu bỏ chạy khi thấy kẻ thù.

Cấu tạo của một neuron điển hình gồm: Thân, sợi nhánh và sợi trục. Thân có chứa nhân và các bào quan. Sợi nhánh và sợi trục được cấu tạo từ màng sinh chất và tế bào chất. Riêng sợi trục có thể có hoặc hoặc được bao bọc bởi bao myelin, khoảng cách giữa các bao myelin được gọi là eo Ranvier.

Sợi nhánh được gọi là sợi hướng tâm vì sợi nhánh có vai trò tiếp nhận tín hiệu từ các tế bào khác và đưa về thân. Còn sợi trục được gọi là sợi li tâm vì sợi trục có vai trò dẫn truyền xung thần kinh từ thân neuron ra ngoại biên đến các cơ quan đáp ứng.

(1) Khi dùng kim kích thích vào thân của thủy tức, toàn bộ cơ thể chúng sẽ phản ứng với kích thích và co lại.

(2) Khi dùng kim kích thích vào một chi của châu chấu, một chi của châu chấu sẽ co lại.

a) Cấu tạo của synapse hóa học:

- Phần trước synapse (chùy synapse): Do phần tận cùng của sợi trục phình to tạo thành. Trong chùy synapse có bóng synapse chứa các chất trung gian hóa học có bản chất khác nhau tùy từng loại synapse. Trên màng trước synapse còn có các kênh Ca²⁺.

- Khe synapse: Là khoảng hở giữa màng trước synapse và màng sau synapse.

- Phần sau synapse: Là màng sinh chất của neuron hay của các tế bào cơ quan. Trên màng sau có chứa enzyme đặc hiệu và thụ thể.

b) Người ta gọi là “synapse hóa học” dựa vào đặc điểm là chúng có chứa các chất trung gian hóa học.

Cơ chế truyền tin qua synapse hóa học:

- Khi xung thần kinh truyền đến chùy synapse sẽ làm màng tế bào thay đổi tính thấm đối với Ca²⁺, Ca²⁺ từ dịch mô tràn vào dịch bào qua kênh protein.

- Dưới tác động của Ca²⁺, các bóng synapse trong chùy synapse dung hợp với màng trước synapse và giải phóng chất trung gian hóa học đi vào khe synapse bằng hình thức xuất bào.

- Các phân tử chất trung gian hóa học lập tức gắn vào các thụ thể ở màng sau synapse và làm thay đổi tính thấm của màng sau synapse, dẫn đến các kênh ion ở đây mở ra cho phép các ion chuyên biệt qua màng làm xung thần kinh được hình thành tại màng sau synapse, tiếp tục lan truyền dọc theo sợi thần kinh và cứ như thế cho đến cơ quan đáp ứng.