(Ngữ liệu ngoài sgk) Bài hát đắp đường

- Thể thơ: Tự do.

- Dấu hiệu: Số chữ trong các dòng thơ không bằng nhau.

- Những mong ước của nhân vật trữ tình: hãy khoan mưa, nắng lên hỡi nắng, gió đi, đừng lặng.

- Nhân hóa: Nước đồng chiêm – gặm mòn da thịt mẹ.

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh sự khắc nghiệt của thiên nhiên và nỗi vất vả của mẹ. Biện pháp tu từ nhân hóa trong hình ảnh "nước đồng chiêm” được tác giả thổi hồn, biến dòng nước vô tri thành một thực thể sống động, mang sức mạnh khắc nghiệt. Hình ảnh "gặm mòn da thịt mẹ" như một vết thương dài trên cơ thể người mẹ, gợi lên nỗi đau triền miên mà thiên nhiên khắc nghiệt đã giáng xuống con người. Qua đó, tác giả bày tỏ sự xót xa, đồng cảm với những nhọc nhằn, hy sinh của người mẹ và những con người nơi đồng chiêm ngập nước. Dòng thơ không chỉ phản ánh hiện thực gian khó mà còn khơi dậy niềm trân quý giá trị của lao động và cuộc sống.

+ Biện pháp nhân hóa làm tăng sức gợi hình và gợi cảm cho lời thơ.

- Biểu tượng của niềm tin và hy vọng. Hình ảnh "con đường" là biểu tượng cho niềm

tin mãnh liệt vào một tương lai tươi sáng, nơi những khó khăn và cách trở dần được xóa bỏ. Những câu thơ như "em ước mơ gì khi em đặt bước / trên con đường biếc cỏ màu xuân” gợi lên khát vọng sống tràn đầy hy vọng, nơi cuộc sống trở nên bình yên và trọn vẹn hơn. "Đắp đường" không chỉ là một hành động mà còn là biểu tượng của niềm tin và khát vọng, Hình ảnh "đừng để đường ta sóng nước xói mòn" mang theo mong ước bảo vệ, giữ gìn những nỗ lực và hy vọng, khiến con đường không chỉ tồn tại mà còn vững bền, dẫn dắt đến một tương lai tràn đầy niềm tin và hạnh phúc.

- Biểu tượng của tinh thần đoàn kết. Con đường còn là biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, nơi từng bàn tay chung sức chung lòng tạo nên những thành quả bền vững. Hình ảnh "bà con đẩy xe lên hợp tác" thể hiện rõ sự đồng lòng, cùng nhau vượt qua khó khăn để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn. Chính tinh thần đoàn kết ấy đã kết nối mọi người lại gần nhau hơn, biến con đường thành biểu tượng cho sự gắn bó bền chặt và khát vọng chung của cả cộng đồng.

- Nội dung: “Bài hát đắp đường" của Xuân Quỳnh là bức tranh giàu sức sống về những con người lao động miệt mài để kiến tạo cuộc sống mới. Tác giả miêu tả công việc đắp đường - một hình ảnh bình dị nhưng mang ý nghĩa lớn lao về ước mơ về sự gắn kết và phát triển của làng quê. Qua hình ảnh con đường, Xuân Quỳnh khắc họa sâu sắc nỗi nhọc nhẫn của người dân đồng chiêm, đồng thời gửi gắm khát vọng thoát khỏi sự nghèo khó và chia cắt, vươn tới một tương lai sáng hơn.

- Tinh thần đoàn kết là nguồn sức mạnh to lớn giúp cộng đồng vượt qua mọi khó khăn và thách thức. Khi mọi người đồng lòng, cùng chung tay gánh vác, những điều tưởng chung không thể tro thanh hiện thuc, như việc đăp đường trong bài thơ. Sự đoàn kết cũng khơi dậy niềm tin và tinh thần lạc quan, giúp con người bền bỉ hơn trong hành trình đối mặt với nghịch cảnh.

- Đoàn kết không chỉ giúp tạo dựng thành quả vật chất mà còn xây dựng giá trị tinh thần và gắn kết con người lại với nhau. Những hành động nhỏ bé như "đẩy xe lên hợp tác” trong bài thơ đã khơi dậy lòng tự hào và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng. Nhờ đó, đoàn kết trở thành sợi dây kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai, mang đến nền tảng bền vững cho sự phát triển lâu dài.

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Phân tích mạch cảm xúc của bài thơ Bài hát đắp đường (Xuân Quỳnh).

- Hệ thống ý:

* Mạch cảm xúc của bài thơ vận động theo cảm xúc của nhân vật trữ tình (tác giả) khi đắp đường.

* Cảm xúc của bài thơ vận động từ niềm vui trong lao động, chuyển sang nỗi xót xa về quá khứ nghèo khổ, để rồi kết thúc bằng niềm hy vọng mãnh liệt vào tương lai.

+ Niềm vui, sự hân hoan trong lao động:

Mở đầu bài thơ, Xuân Quỳnh khắc họa khung cảnh lao động sôi nổi, hòa nhịp giữa con người và thiên nhiên. Tác giả sử dụng những động từ mạnh như "vớt", "đắp” cùng lối nói trực tiếp để diễn tả tinh thần khẩn trương, hào hứng của con người trong công việc. Hình ảnh con người như đang trò chuyện với thiên nhiên, vừa thúc giục mưa nắng, vừa mời gọi gió, khiến công việc lao động vốn khô khan trở nên sinh động, vui tươi. Những hành động ấy không chỉ đơn thuần là công việc, mà còn là biểu hiện của niềm say mê, tinh thần trách nhiệm với quê hương. Cảm xúc ấy tiếp tục lan tỏa khi Xuân Quỳnh hình dung về những gì sẽ tô điểm cho con đường tương lai trồng hai bên những cỏ dày cỏ lác, trồng hai bên những cây hạt cườm cườm. Những câu thơ không chỉ nói về việc làm đẹp con đường, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc: lao động hôm nay là để gieo mầm cho những giá trị bền lâu, xây dựng tương lai tươi sáng hơn cho quê hương.

+ Nỗi xót xa, thương cảm về quá khứ khó khăn:

Giữa không khí hân hoan, Xuân Quỳnh bất ngờ chuyển mạch cảm xúc, nhắc về những nỗi đau của người dân nơi đồng chiêm nghèo khổ. Hình ảnh "nước đồng chiêm" hiện lên không còn là một yếu tố thiên nhiên bình thường, mà trở thành biểu tượng của những gian khổ và mất mát. Nước không chỉ “gặm mòn da thịt mẹ”, mà còn xói mòn cả tuổi thanh xuân, cả ước mơ nhỏ bé của những con người chân lấm tay bùn. Nỗi xót xa còn sâu sắc hơn khi tác giả nhớ về ký ức tuổi thơ. Hình ảnh sóng đồng chiêm như một kẻ thù vô hình, gieo rắc sự sợ hãi và hiểm nguy. Sự đối lập giữa sóng đồng chiêm đáng sợ với thuyền em nhỏ, cánh tay gầy phảng phất nỗi buồn thương cho số phận của những con người nhỏ bé, chịu đựng sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

+ Hy vọng mãnh liệt vào tương lai:

Những cảm xúc buồn thương nhanh chóng được thay thế bằng niềm hy vọng khi con đường hoàn thiện. Tác giả mở ra một viễn cảnh mới, nơi con đường trở thanh biểu tượng của sự gắn kết và phát triển. Con đường giờ đây không chỉ là phương tiện kết nối không gian, mà còn là sợi dây noi liền những tấm lòng xa cách. Hình ảnh "tiếng máy xe" vang lên giữa không gian làng quê khiến mọi khoảng cách trở nên gần gũi hơn, nỗi nhớ cũng vơi bớt. Cảm xúc được đầy lên cao trào trong hình ảnh người mẹ. Đôi dép giản dị giờ đây không còn là vật dụng bình thường, mà là minh chứng cho sự đổi thay, là niềm tự hào của những con người đã vượt qua nghèo khó. Con đường đắp nên không chỉ là công trình vật chất, mà còn là biểu tượng của sự chiến thắng, của khát vọng vươn lên từ bùn đất. Bài thơ kết thúc bằng niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh cộng đồng: Hỡi bà con đẩy xe lên hợp tác/Có nghe đường thôi thúc những bàn

chân. Những bàn chân đầy xe là hình ảnh đại diện cho tinh thần đoàn kết, cùng nhau xây dựng quê hương. Niềm tin vào sự chung sức, chung lòng đã tạo nên sức mạnh biến ước mơ thành hiện thực.

=> Đánh giá: Sự vận động cảm xúc trong Bài hát đắp đường của Xuân Quỳnh vừa nhẹ nhàng, sâu lắng, vừa mãnh liệt, dạt dào. Từ niềm vui lao động, đến nỗi xót xa cho quá khứ, và cuối cùng là niềm hy vọng tràn đầy, bài thơ là một khúc ca đẹp về sức mạnh của con người trước thiên nhiên và số phận.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ bài thơ để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện rõ suy nghĩ về cấu tư bài thơ.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về bài thơ.