(Ngữ liệu ngoài sgk) Cánh đồng buổi chiều

- Thể thơ tự do

- Các chữ trong các dòng thơ không đều nhau.

Hình ảnh cánh đồng được khắc họa qua các hình ảnh:

- Gốc rạ lởm chởm.

- Mùi thơm lúa khoai.

- Cỏ may.

- Điệp ngữ: bao nhiêu…

- Tác dụng:

+ Biện pháp điệp ngữ tạo nhịp điệu cho câu thơ.

+ Nhấn mạnh để làm nên một bát cơm thơm ngon người nông dân đã phải trải qua rất nhiều khó khăn, vất vả. Nhưng đôi khi chúng ta là những người hưởng thụ lại quên mất đi những điều đó.

+ Qua đó thể hiện sự biết ơn của tác giả với những người nông dân. Từ đó cũng là lời nhắc nhở đến mỗi chúng ta: khi hưởng thủ bất cứ thành quả gì cũng cần trân trọng, ghi nhớ và biết ơn những người đã tạo ra nó.

- Hình ảnh “mồ hôi” lặp lại ba lần trong bài thơ. Đây là một tín hiệu nghệ thuật giàu giá trị biểu đạt:

+ Mồ hôi là biểu tượng của sự lao động vất vả, những khó khăn, cực nhọc mà biết bao người đã phải trải qua. Nhà thơ nâng niu, trân trọng, cúi mình tìm để hiểu hơn những giá trị mà họ đem lại.

+ Những giọt mồ hôi còn chứa đựng biết bao khổ đau mới tạo nên thành quả tốt đẹp nhưng chúng ta lại tận hưởng một cách tự nhiên mà quên mất đi những người đã tạo ra nó.

+ Nhưng những giọt mồ hôi ấy không phải lúc nào cũng được trân trọng, mà đôi khi lại bị coi thường, khinh rẻ.

=> Với hình ảnh “mồ hôi” tác giả vừa thể hiện sự trân trọng biết ơn với công sức mà các thế hệ đi trước đã tạo ra. Nhưng đồng thời cũng là lời nhắc nhở, cảnh tỉnh đến thế hệ sau – những người thụ hưởng, cần phải biết ơn, trân quý những thành quả lao động.

HS đưa ra quan điểm cá nhân phù hợp với chuẩn mực.

Gợi ý:

- Không thể lãng quên công lao của người lao động.

- Phải trân trọng những giá trị giản dị nhưng thiết yếu.

- Luôn ghi nhớ, biết ơn cội nguồn, quê hương, những người đã hy sinh thầm lặng.

- …

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Phân tích những dòng thơ trong bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” của tác giả Nguyễn Khoa Điềm.

- Hệ thống ý:

* Nội dung:

+ Sự trở về của người con xa quê.

. Câu mở đầu gợi lên một khoảng thời gian dài không trở lại quê hương, thể hiện sự xa cách, nhưng cũng khơi gợi sự trở lại đầy ấm áp của người con quê hương.

. Mùi hương của đất trời, của đồng ruộng như là một sự tiếp nhận đầy yêu thương, là sự "no ấm" cả về tinh thần lẫn vật chất, biểu tượng cho sự bình yên, đầm ấm của quê hương.

+ Hình ảnh cảnh vật và con người:

. Sự nhọc nhằn của người dân quê hương: Những khuôn mặt "đen sạm" thể hiện sự lam lũ. Đồng thời, nó còn thể hiện sự "bỏ quên", như một nỗi buồn không ai để ý đến những gì họ đã trải qua.

. Hình ảnh "bước chân chậm rãi" và "nối gót" cho thấy nhà thơ đang hòa mình vào nhịp sống của người dân quê, không vội vã mà đầy thong thả, như một cách thể hiện sự đồng cảm và sẻ chia.

. Cảnh vật quê hương được miêu tả qua những hình ảnh rất gần gũi như “ngôi sao hôm” và “ngõ quê rơm rạ”, gợi lên một không gian giản dị, quen thuộc nhưng cũng đầy tình cảm.

+ Đối với tác giả, quê hương mang đến một cảm giác thanh thản và bình yên.

=> Đoạn trích là sự trở về của tác giả với quê hương, qua đó bộc lộ tình yêu quê hương và sự gắn kết giữa con người với quê hương.

* Nghệ thuật:

+ Thể thơ tự do kết hợp hình ảnh hoán dụ “trái tim”

+ Nhịp điệu linh hoạt, hình ảnh gần gũi gợi cảm xúc.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ bài thơ để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện rõ suy nghĩ về nội dung, nghệ thuật của những dòng thơ trong bài thơ.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Trong đoạn thơ trích từ bài “Cánh đồng buổi chiều” của Nguyễn Khoa Điềm, hình ảnh người nhà thơ trở về với cánh đồng làng không chỉ là hành động mang tính không gian, mà còn là sự trở về với cội nguồn tâm hồn và ký ức dân tộc. Dòng thơ “Hít sâu hương thơm no ấm” gợi một cảm giác đầy đủ, yên lành – hương thơm ấy là mùi lúa mới, là tình quê chan chứa đã nuôi dưỡng tâm hồn thi sĩ. Khi “nhận ra trong mỗi khuôn mặt đen sạm / Những tháng ngày bỏ quên”, nhà thơ không chỉ nhìn thấy người nông dân, mà còn nhận ra sự hy sinh âm thầm, những tháng năm gian khổ từng bị lãng quên giữa ồn ào của thời đại. Đoạn thơ chuyển sang cảm xúc lắng sâu khi nhà thơ “lặng lẽ nối gót người nông dân đi mãi” – một sự hoà nhập, chia sẻ và tri ân. Hình ảnh “trái tim lăn tròn êm ả” là một hoán dụ tinh tế cho nhịp đập đồng điệu giữa nhà thơ và làng quê, giữa trái tim nghệ sĩ với cuộc sống lao động bình dị, thầm lặng mà thiêng liêng.