(Ngữ liệu ngoài sgk) Bàn tay mẹ

- Thể thơ: Song thất lục bát

- Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của đoạn trích: Các khổ thơ kết hợp đan xen từng cặp câu 7 tiếng (song thất) với từng cặp câu 6 và 8 tiếng (lục bát) là dấu hiệu để xác định thể thơ song thất lục bát của đoạn trích.

- Nhân vật trữ tình: người con

- Đối tượng trữ tình: Mẹ (Bàn tay mẹ)

- Hình ảnh “bàn tay” được nhắc lại: 7 lần

- Hành động, việc làm cụ thể của đôi bàn tay mẹ: tay đan vỗ về; tay vê cánh quạt

- Ý nghĩa tượng trưng: Đôi bàn tay mẹ tượng trưng cho sự hi sinh, vất vả, tảo tần của mẹ và cả tình yêu mẹ dành cho con.

- Chỉ ra được một trong số các BPTT

+ BPTT đảo ngữ “Hoa tay mười ngón”

+ BPTT ẩn dụ “dệt thành cuộc sống”

+ BPTT so sánh “Dệt thành cuộc sống như vầng mây xanh”

- Tác dụng:

+ Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt

+ Hình dung về vẻ đẹp của bàn tay/ Thể hiện vẻ đẹp và điều diệu kỳ từ đôi bàn tay mẹ, đôi bàn tay mẹ đã tạo ra cuộc sống đẹp đẽ, êm dịu... như vầng mây xanh

+ Thể hiện tình yêu thương của con đối với mẹ

- Học sinh nêu được một lần làm mẹ buồn.

- Cảm xúc về lần làm mẹ buồn ấy

- Bài học

Ví dụ:

Đã bao nhiêu lần làm cho mẹ buồn, làm mẹ rơi nước mắt nhưng em không sao quên được ngày hôm ấy. Hôm đó em được bạn rủ đi chơi, em đã không xin phép mẹ mà trốn đi và không may trên đường đi đến nhà bạn em đã gặp tai nạn phải nhập viện. Điều đó đã làm mẹ vô cùng lo lắng, sốt ruột, vất vả chăm em. Dẫu người sai là em vì tự ý bỏ đi chơi mà không xin phép còn để sảy ra ra tai nạn làm mẹ phải mệt nhọc nhưng mẹ vẫn không buông lời trách móc chỉ nhẹ nhàng dặn dò em cẩn thận, những lời thủ thỉ, ân cần ấy của mẹ đã khiến cho em vô cùng ân hận, đến bây giờ khi nhớ lại điều đó em vẫn luôn tự trách bản thân mình đã làm cho mẹ phải lo lắng.

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Phân tích 2 khổ thơ đầu của văn bản Bàn tay mẹ.

- Hệ thống ý:

+ Nội dung chủ đề: thể hiện tình cảm yêu thương và biết ơn của người con với mẹ.

. Bồi hồi xúc động cảm nghĩ về đôi tay mẹ vất vả, hi sinh

. Thương yêu, biết ơn đôi bàn tay mẹ đã chăm lo cho con có tuổi thơ ấm êm và no đủ.

. Tình yêu thương, biết ơn của con đối với sự hy sinh của mẹ

+ Đặc sắc nghệ thuật:

. Tác dụng của thể thơ song thất lục bát trong việc thể hiện chủ đề: mang tới một âm hưởng đặc biệt cho bài thơ: vừa mang âm hưởng trang nhã của thơ Đường, vừa mang âm hưởng da diết của thơ lục bát dân gian.

. Hoán dụ kết hợp Điệp từ “ bàn tay mẹ” => nhấn mạnh hình ảnh đôi bàn tay => khẳng định phẩm chất tốt đẹp, sự tần tảo, sự hi sinh của mẹ.

. Ẩn dụ kết hợp liệt kê “Gánh nhọc nhằn, gánh cả tuổi xuân” => Thể hiện những vất vả, lo toan, hi sinh của mẹ => Bộc lộ tình yêu thương, lòng biết ơn, sự xót xa của con với sự vất vả và hi sinh của mẹ.

. Ẩn dụ “Bàn tay mẹ nào với sự sống” => thể hiện tình yêu, sự chăm sóc và hy sinh của mẹ dành cho con.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ bài thơ để minh chứng cho nhận định.

+ Phân tích rõ nội dung, nghệ thuật của 2 khổ thơ đầu của văn bản Bàn tay mẹ.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề xã hội được gợi nhắc từ bài thơ.

Đoạn văn tham khảo

Hai khổ thơ đầu của bài thơ “Bàn tay mẹ” (Sen Nguyễn) là lời tri ân sâu sắc và cảm động dành cho công lao to lớn của người mẹ. Hình ảnh “bàn tay mẹ” hiện lên như biểu tượng cho sự tảo tần, hi sinh thầm lặng và vô điều kiện suốt cuộc đời người mẹ. Những từ ngữ như “vất vả”, “gánh nhọc nhằn”, “hy sinh”, “miệt mài” đã khắc họa chân thực cuộc sống gian truân, không ngơi nghỉ của mẹ vì con. Mẹ không chỉ hi sinh tuổi xuân, mà còn sẵn sàng chấp nhận mọi nỗi vất vả để con được bình yên, đủ đầy. Sang khổ thơ thứ hai, bàn tay mẹ không chỉ gánh vác mà còn chở che, vỗ về và truyền hơi ấm. Khi “trở trời”, “gió bổng mùa sang”, bàn tay ấy lại “đan vỗ về” cho giấc ngủ con thơ, là chỗ dựa tinh thần ấm áp suốt những tháng năm trưởng thành. Qua hai khổ thơ, người đọc cảm nhận được tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt và vai trò to lớn của người mẹ trong cuộc sống mỗi con người.