Giải VTH Văn 9 KNTT Văn hóa hoa - cây cảnh (Trần Quốc Vượng)

Nhận xét về việc sách giao khoa đặt văn bản Văn hóa hoa – cây cảnh bên cạnh văn bản Yên Tử - núi thiêng: Tránh cảm giác thừa nếu như 2 văn bản đều thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử. Văn bản này sẽ tạo nên sự đa dạng cho việc đọc hiểu văn bản thông tin, đồng thời thể hiện những thông điệp văn hóa, mang giá trị nhân văn.

Bố cục của văn bản gồm 4 phần:

Nội dung chính của từng phần:

+ Phần 1 (từ đầu đến tuy gần mà xa...): thiên nhiên như một đối tượng phong phú, kì bí, luôn thách thức mọi nỗ lực tìm hiểu, khám phá của con người.

+ Phần 2 (từ Thiên nhiên Đông Nam Á đến tục thờ cây cối...): đặc điểm của thiên nhiên Đông Nam Á và truyền thống sống hài hoà với thiên nhiên của người phương Đông (trong đó có Việt Nam).

+ Phần 3 (từ Văn minh lớn Trung Hoa đến cơ chế thị trường...): những biểu hiện của cách “tạo dựng một thiên nhiên thứ hai hài hoà với thiên nhiên thứ nhất” trong các nền văn hoá Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam (qua những chứng tích cụ thể).

+ Phần 4 (còn lại): thú chơi hoa – cây cảnh trong nền văn hoá Việt Nam.

Cách tác giả triển khai ý tưởng và trình bày thông tin thể hiện qua bố cục:

- Các thông tin được đưa ra theo thứ tự tầng bậc: Quan niệm → Nguyên tắc ứng xử → Các việc làm và kết quả cụ thể.

Tính đa dạng của các thông tin được tác giả nêu nên xoay quanh việc làm sáng tỏ vấn đề: Người Việt thực sự có một văn hóa ứng xử riêng với thiên nhiên:

+ Thông tin về quan niệm sống hài hoà với thiên nhiên được thể hiện qua ngôn ngữ (văn, thơ, cách đặt địa danh,...).

+ Thông tin về các công trình nhân tạo được bố trí hài hoà với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp.

+ Thông tin về sự tồn tại trải đều trên nhiều vùng đất của các làng, trại, chợ hoa cây cảnh.

+ Thông tin về cách người Việt đưa thiên nhiên vào mỗi ngôi nhà, vào từng không gian cư trú riêng tư.

Lí do tác giả hết sức quan tâm tìm hiểu, tập hợp các cứ liệu văn học và ngôn ngữ khi nói về một vấn đề văn hóa:

+ Trong những yếu tố làm nên văn hoá, có thể phân ra yếu tố vật thể và yếu tố phi vật thể. Khi nghiên cứu về văn hoá, nhất thiết không được bỏ qua yếu tố phi vật thể, trong đó, cần đặc biệt chú ý các chứng tích ngôn ngữ và văn học.

+ Ngôn ngữ và văn học luôn phản ánh cách tư duy, cách hiểu, cách cảm của một cộng đồng người về thế giới. Tìm hiểu các chứng tích ngôn ngữ và văn học chính là tìm hiểu bản chất của mọi quan hệ ứng xử được ngưng kết, phản chiếu trong những phương tiện ngôn từ.

+ Việc đưa ra các chứng tích về ngôn ngữ và văn học đòi hỏi người nghiên cứu văn hoá phải có tầm hiểu biết rộng, luôn nhìn ra mối quan hệ liên đới giữa các vấn để được xem xét, bàn luận.

Nhận xét về mạch liên kết giữa các thông tin trong văn bản:

+ Các thông tin được đưa ra theo một tầng bậc hợp lí, cái chung, cái bao hàm được nói trước; cái cụ thể, chi tiết được nói sau.

+ Những đoạn sau luôn “láy lại” một cụm từ, một khái niệm hay một ý đã xuất hiện hay đã được trình bày ở đoạn trước đó.

+ Các cứ liệu ngôn ngữ, văn học là yếu tố nổi trội được dùng để kết nối các thông tin. Sự quảng bá của tác giả có thể gây cho người đọc cảm giác ngỡ ngàng, thú vị khi ông chỉ ra sự ngưng kết của văn hoá trong các địa danh, các cách nói thông thường và trong các câu thơ đã được nhiều người biết tới hay thuộc lòng.

Đặc điểm mà văn bản có được do tác giả huy động kiến thức đa lĩnh vực (văn hóa, văn học, ngôn ngữ, đia lí) khi đưa thông tin về vấn đề:

+ VB được kết dệt nên từ nhiều VB khác, tạo được sự tham chiếu thú vị, giúp người đọc nắm được tổng quan vấn đề.

+ VB là kết quả của việc vận dụng nhuần nhuyễn phương pháp nghiên cứu liên ngành, theo đó, đã phát hiện ra những khía cạnh mới, giá trị mới của một đối tượng đã quen thuộc.

+ VB có thể khơi lên những cuộc đối thoại bổ ích vì mọi nhận định đều mang tính chất mở.