Chuyên đề Sinh học 12 Chân trời sáng tạo Bài 5. Khái quát về kiểm soát sinh học

Để kiểm soát sâu hại, bảo vệ mùa màng mà vẫn an toàn cho sức khỏe con người và hệ sinh thái thì có thể thực hiện các biện pháp kiểm soát sinh học nhân tạo:

- Làm suy giảm kích thước quần thể sinh vật gây hại bằng cách sử dụng các tác nhân kiểm soát sinh học (có thể là động vật, kí sinh trùng, mầm bệnh hoặc các sản phẩm của chúng,…) can thiệp vào các loài sinh vật gây hại nhằm duy trì mật độ của chúng ở mức trung bình thấp, làm giảm mức độ gây hại đến mức có thể chấp nhận được.

- Tăng cường sức đề kháng của vật nuôi, cây trồng nhằm ngăn ngừa sự tấn công của sinh vật gây hại.

Ý kiến trên là đúng. Đây chính là mối quan hệ "vật ăn thịt - con mồi", trong đó, quần thể nhện linh miêu (Oxyopes jauanus) là vật ăn thịt đã kiểm soát kích thước quần thể sâu hại.

- Mục tiêu của kiểm soát sinh học nhân tạo là làm suy giảm kích thước quần thể sinh vật gây hại và duy trì mật độ của chúng ở trạng thái cân bằng thấp nhằm bảo vệ cây trồng, vật nuôi phục vụ lợi ích của con người.

- Để đạt được mục tiêu đó, con người đã tác động lên quần thể sinh vật gây hại bằng cách: sử dụng mối quan hệ đối kháng tự nhiên để kiểm soát số lượng sinh vật gây hại hoặc tăng cường sức đề kháng của vật nuôi, cây trồng.

a) Đối tượng được dùng để kiểm soát sinh vật gây hại trong từng ví dụ được mô tả trong bảng sau:

b) Trong các ví dụ trên, sinh vật gây hại không bị tiêu diệt hoàn toàn mà chỉ bị giảm số lượng ở mức không gây hại đối với nông nghiệp.

Ưu điểm của việc sử dụng các chế phẩm sinh học ứng dụng trong diệt mối, kiến, gián so với sử dụng hóa chất:

- Thân thiện với môi trường và an toàn cho con người: Sử dụng các chế phẩm sinh học, giảm sử dụng chất hóa học độc hại đảm bảo ít ảnh hưởng đến môi trường, hệ sinh thái và sức khoẻ con người.

- Đảm bảo cân bằng sinh thái: Chế phẩm sinh học thường không tiêu diệt hoàn toàn sinh vật gây hại (mối, kiến, gián). Điều này giúp tạo ra sự cân bằng tự nhiên và giảm thiểu sự phát triển của mối, kiến, gián một cách hiệu quả.

- Giảm sự kháng thuốc: Sử dụng các chế phẩm sinh học sẽ ít gây kháng thuốc hơn so với sử dụng chất hóa học.

Nên sử dụng tác nhân kiểm soát sinh học để hạn chế sinh vật gây hại hơn là dùng thuốc bảo vệ thực vật vì:

- Mặc dù thuốc bảo vệ thực vật có thể tiêu diệt ngay một lượng lớn sinh vật gây hại, giải quyết ngay được vấn đề do sinh vật có hại gây ra nhưng khi lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật sẽ khiến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong môi trường tăng lên, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và cân bằng hệ sinh thái. Sử dụng tác nhân kiểm soát sinh học sẽ thân thiện với môi trường, không để lại dư lượng hóa chất có hại cho con người hoặc các sinh vật khác; mang lại hiệu quả lâu dài và thường là vĩnh viễn; chi phí tương đối thấp.

- Nếu lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật một thời gian sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ và hệ gene con người, ảnh hưởng tới nền nông nghiệp và hệ sinh thái như sau:

+ Đối với sức khoẻ con người: Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong môi trường đất, nước, theo chuỗi và lưới thức ăn vào cơ thể con người, có thể gây ngộ độc thực phẩm hoặc tích tụ dần gây nên bệnh ung thư và một số bệnh khác.

+ Đối với nền nông nghiệp: Sử dụng quá mức thuốc bảo vệ thực vật sẽ tiêu diệt hàng loạt sinh vật, bất kể chúng có lợi hay phá hoại mùa màng. Sau khi sử dụng hóa chất, các loại thiên địch thường rơi vào tình trạng thiếu thức ăn hoặc ngộ độc dẫn đến chết dần, trong khi đó, một số loại sâu/bệnh hại có thể dễ dàng phục hồi hoặc hình thành đặc tính kháng thuốc. Quá trình này diễn ra liên tục sẽ dẫn đến tác động khó lường cho hệ sinh thái đồng ruộng. Bên cạnh đó, hóa chất ngấm vào và tích tụ trong đất sẽ giết chết hệ vi sinh vật tạo nên sự màu mỡ khiến đất trở nên bạc màu, mất dinh dưỡng, giảm năng suất nông sản.

+ Đối với hệ sinh thái: Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật quá mức trong nông nghiệp đang đe dọa đa dạng sinh học và hệ sinh thái.