Chuyên đề Sinh học 12 Chân trời sáng tạo Bài 8. Khái niệm và giá trị của sinh thái nhân văn

- Sinh thái nhân văn là khoa học nghiên cứu mối quan hệ giữa con người với môi trường ở mức độ hệ thống, bao gồm hệ xã hội và hệ tự nhiên (hệ sinh thái) trong các phạm vi lớn, nhỏ khác nhau (toàn cầu, khu vực, quốc gia hoặc các tổ chức sản xuất,…).

- Con người có cả hoạt động tích cực và tiêu cực đối với hệ sinh thái và với phát triển bền vững:

+ Hoạt động tích cực: Xây dựng đô thị xanh, đô thị sinh thái; xử lí chất thải, tăng cường các hoạt động tái chế, tái sử dụng, giảm thiểu tác hại lên môi trường; bảo vệ rừng tự nhiên, phủ xanh đất trống đồi trọc, phục hồi các hệ sinh thái rừng; bảo vệ động vật hoang dã và khôi phục các hệ sinh thái tự nhiên; chuyển từ việc sử dụng năng lượng hóa thạch sang sử dụng nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, gió, nước để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường;…

+ Hoạt động tiêu cực: Chặt phá rừng bừa bãi; xả nước thải công nghiệp không qua xử lí ra môi trường; sử dụng quá nhiều nhiên liệu hóa thạch; xả rác sinh hoạt bừa bãi;…

Đối với hệ sinh thái nhân văn, con người có vai trò quan trọng vì con người là loài sinh vật duy nhất có ý thức. Khác với các loài sinh vật khác, tác động của con người đến hệ sinh thái là vô cùng lớn, xét về cả hướng tiêu cực và tích cực.

Các yếu tố thành phần của hệ sinh thái nhân văn đô thị:

- Hệ tự nhiên: động vật, thực vật, vi sinh vật, đất, nước, các yếu tố khí hậu,…

- Hệ xã hội: cư dân, các tòa nhà, các nhà máy sản xuất, phương tiện giao thông, mạng lưới điện, hệ thống internet, các đặc trưng về văn hóa, thói quen sinh hoạt, đặc trưng về văn hóa,…

Phân tích giá trị của sinh thái nhân văn trong việc phát triển bền vững: Trước thách thức bao trùm trên toàn cầu khi loài người bước vào thiên niên kỉ thứ ba (vấn đề dân số, suy giảm tài nguyên, đô thị hóa mạnh mẽ, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng trong xã hội,....) thì phát triển bền vững là một giải pháp tất yếu, vì chỉ có phát triển bền vững thì mới có cơ hội giải quyết được các thách thức nói trên. Con người được thụ hưởng từ những kết quả của việc phát triển bền vững. Tuy nhiên, ngoài việc thụ hưởng kết quả của phát triển bền vững do sinh thái nhân văn đem lại, thì sinh thái nhân văn còn có những giá trị khác. Đó là sự thay đổi từ nhận thức (xác định mục tiêu phát triển bền vững (bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường) → cách tiếp cận sinh thái nhân văn (dựa trên ba trụ cột: kinh tế - xã hội - môi trường)) đến hành động (quản lí tổng hợp các hệ thống sinh thái; từng bước hoàn thiện đường lối, pháp luật và các thể chế xã hội; cải biến mô hình và con đường phát triển kinh tế - xã hội).

- Cách tiếp cận 3R làm giảm áp lực lên nguồn tài nguyên, giảm phát sinh chất thải và ô nhiễm, vì:

+ Reduce (giảm thiểu) → Giảm thiểu việc sử dụng tài nguyên → Giảm ô nhiễm môi trường trong việc khai thác, vận chuyển và sử dụng tài nguyên; bảo tồn được tài nguyên thiên nhiên.

+ Reuse (tái sử dụng): Việc sử dụng lặp đi lặp lại thay vì chuyển nó vào dòng chất thải → Bảo tồn được tài nguyên thiên nhiên; giảm ô nhiễm môi trường.

+ Recycle (tái chế): Bảo tồn được tài nguyên thiên nhiên; giảm ô nhiễm môi trường.

- Ví dụ:

+ Sử dụng làn hay túi vải đi chợ thay cho túi nilon để nhằm giảm lượng rác thải phát sinh từ túi nilon.

+ Tái chế vỏ chai nhựa để trồng cây góp phần giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa – một loại rác thải khó xử lí.