* Nếu vật chuyển động có kích thước rất nhỏ so với chiều dài của quãng đường di được hay rất nhỏ so với phạm vi chuyển động thì vật đó được coi là chất điểm. Khi chuyển động, chất điểm vạch một đường trong không gian gọi là quỹ đạo và vật được coi như một điểm nằm ở trọng tâm của nó trên quỹ đạo.

* Có thể coi Trái Đất là chất điểm trong chuyển động quanh Mặt Trời.

Ta biết rằng bán kính của Trái Đất là $R_{T Đ} = 6400$ km, bán kính quỹ đạo của Trái Đất trong chuyển động quanh Mặt Trời là $R_{Q Đ} = 150000000$ km.

Rõ ràng là: $\frac{R_{T Đ}}{R_{Q Đ}} = \frac{6400}{150000000} = 4, {3.10}^{- 5} < < 1.$

Câu 3/20

Nêu cách xách định vị trí của một chất điểm? Xét các trường hợp sau:
a) Chất điểm chuyển động trên đường thẳng.
b) Chất điểm chuyển động trên mặt thẳng.
c) Chất điểm chuyển động trong không gian.

Xem đáp án

Lời giải

Để xác định vị trí của chất điểm, nguyên tắc chung là chọn một vật làm mốc và gắn trên vật mốc đó một hệ tọa độ (gọi là hệ quy chiếu).

a) Trường hợp chất điểm chuyển động trên một đường thẳng:

- Chọn trục x'x trùng với đường thẳng quỹ đạo, gốc tọa độ O và chiều dương là tùy ý (để đơn giản, thường chọn chiều dương là chiều chuyển động). (Hình 1)

- Khi chất điểm ở M, vị trí của chất điểm xác định bởi tạo độ $x_{M} = \bar{O M}$ .

b) Trường hợp chất điểm chuyển động trên một mặt phẳng:

- Trong mặt phẳng quỹ đạo, chọn hệ trục tọa độ Đêcác xOy vuông góc. (hình 2)

- Khi chất điểm ở M, vị trí của chất điểm xác đinh bởi các tọa độ: $x_{M}$ và $y_{M}$ .

c) Xác định vị trí của chất điểm chuyển động trong không gian

- Trong không gian, chọn hệ trục tọa độ Đêcác Oxyz vuông góc. (hình 3)

- Khi chất điểm ở M, vị trí của chất điểm xác định bởi các tọa độ: $x_{M}; y_{M}$ và $z_{M}$ .

Câu 4/20

Nêu cách xác định thời gian chuyển động

Xem đáp án

Lời giải

Để đo, đếm thời gian trong chuyển động, người ta phải chọn một mốc thời gian và dùng đồng hồ để đo thời gian.Gốc thời gian là thời điểm chon trước để bắt đầu tính thời gian. Gốc thời gian có thể tùy chọn tùy ý, nhưng để đơn giản người ta thường chọn gốc thời gian là lúc bắt đầu khảo sát một hiện tượng. Trong hệ SI, đơn vị đo thời gian là giây (s).

Câu 5/20

Hệ quy chiếu là gì? Phân biệt hệ tọa độ và hệ quy chiếu

Xem đáp án

Lời giải

Hệ quy chiếu bao gồm một vật mốc gắn với một hệ tọa độ và thời gian cùng với một đồng hồ để đo thời gian.

Phân biệt:

- Với hệ tọa độ, ta chỉ xác định được vị trí của vật.

- Với hệ quy chiếu, không những ta xác định được vị trí của vật mà còn xác định được cả thời gian diễn biến của hiện tượng.

Câu 6/20

Thế nào là chuyển động tịnh tiến? Khi khảo sát một vật chuyển động tịnh tiến cần chú ý điều gì?

Xem đáp án

Lời giải

* Chuyển động của một vật là tịnh tiến khi đoạn thẳng nối hai điểm bất kì của vật luôn song song với chính nó.

* Khi khảo sát chuyển động tịnh tiến của một vật, ta chỉ cần khảo sát chuyển động của một điểm nào đó trên vật là đủ và không cần quan tâm đến chuyển động quay của vật (nếu có).

Câu 7/20

Trình bày khái niệm quãng đường đi được của chất điểm

Xem đáp án

Lời giải

Gỉa sử tại thời điểm $t_{1}$ chất điểm ở vị trí M₁ có tọa độ $x_{1}$ , tại thời điểm $t_{2}$ chất điểm ở vị trí M₂ có tọa độ $x$ (hình 4)

Quãng đường đi được của chất điểm trong khoảng thời gian chuyển động $t = t_{2} - t_{1}$ là đoạn thẳng M₁M₂ có giá trị đại số là: $s = x_{2} - x_{1}$ .

Nếu $s > 0$ thì chiều chuyển động trùng với chiều dương của trục tọa độ Ox.

Nếu $s < 0$ thì chiều chuyển động ngược với chiều dương.

Câu 8/20

Định nghĩa tốc độ trung bình. Tại sao chỉ có thể nói tốc độ trung bình trên một quãng đường đi nhất định?

Xem đáp án

Lời giải

* Tốc độ trung bình trong khoảng thời gian $t_{1}$ đến $t_{2}$ được đo bằng thương số của quãng đường đi được s và khoảng thời gian chuyển động $t = t_{2} - t_{1}$ :

$V_{t b} = \frac{\bar{M_{1} M_{2}}}{t_{2} - t_{1}} = \frac{s}{t}$

* Chỉ có thể nói tốc độ trung bình trên một quãng đường đi nhất định vì tốc độ trung bình tính trên những quãng đường khác nhau có thể có giá trị khác nhau.

Câu 9/20