Đề thi thử vào lớp 10 Ngữ văn năm 2026 Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm (Hà Nội) đề chung có đáp án

PHẦN I. TRẮC NGHIỆM (3,0 điểm)

Đọc văn bản 1 và trả lời các câu hỏi từ 1 đến 6.

VĂN BẢN 1

[ ... ] Mỗi giọng nói của một địa phương chính là sự phong phú của tiếng Việt - một trong những ngôn ngữ giàu sắc thái nhất thế giới.

“Đúng” và “chuẩn”, nhưng đúng và chuẩn với ai, và trong hoàn cảnh nào? Tương tự, khi nghe một cách phát âm bị cho là “sai” hay “khó chịu”, là khó chịu với ai? Với người cùng quê, hay với người khác vùng? [ ... ]

Chuẩn hóa là cần thiết, nhưng không phải để xóa bỏ sự khác biệt, mà để giúp ta hiểu nhau hơn. Nếu “chuẩn” chỉ được dạy như một khuôn mẫu phải tuân theo, người học sẽ mất đi bản sắc. Nhà ngôn ngữ học James Paul Gee gọi hiện tượng này là “chuyển diễn ngôn” (discourse switching). Theo ông, mỗi cách nói đều phản ánh một cộng đồng và một lối sống riêng biệt. Giọng địa phương chính là “diễn ngôn sơ cấp” (primary discourse), tức là cách nói đầu tiên mà chúng ta học được, đại diện cho bản sắc cá nhân và thường được sử dụng trong môi trường gia đình, làng quê. Ngược lại, giọng “chuẩn” là “diễn ngôn thứ cấp” (secondary discourse), đóng vai trò như một công cụ giúp chúng ta hòa nhập và thích nghi với thế giới rộng lớn hơn. Việc biết “chuyển mã” ngôn ngữ chính là khả năng linh hoạt: Biết khi nào nên dùng giọng nói từ trái tim - giọng địa phương gần gũi và chân thực - và khi nào nên dùng giọng nói của thế giới, hướng tới cơ hội và thành công.

[ ... ]

Giữ giọng địa phương khi nói với người làng, người thân - đó là cách bảo tồn văn hóa và kết nối cộng đồng, là cách nói gần gũi và chân thật nhất. Chuyển sang giọng phổ thông khi cần thuyết trình hay làm việc, đó là cách mở rộng không gian giao tiếp. Nhưng ngay cả trong công việc, đôi lúc giọng địa phương cũng trở nên quý giá. Tuần trước, tôi nhận được email từ một công ti phiên dịch ở Mĩ. Họ đang tìm người nói giọng Huế để làm phiên dịch trực tuyến cho một cuộc nói chuyện.

Vì vậy, thay vì “chỉnh giọng”, nên dạy kĩ năng chuyển mã ngôn ngữ: biết khi nào nói giọng địa phương để thể hiện bản sắc, khi nào nói giọng chuẩn để thích nghi. Con sông ngôn ngữ không để bào mòn, mà để bồi đắp, phân nhánh, nuôi dưỡng. Chuẩn hóa mà thiếu linh hoạt chẳng khác nào đắp đập chặn dòng. Dạy chuyển mã là biết mở van đúng lúc, để dòng nước ấy lan tỏa, nuôi xanh những cánh đồng giao tiếp. Dạy “chuẩn” như một kĩ năng linh hoạt, biết khi nào nên nói giọng phổ thông, khi nào nên nói giọng địa phương thì đó là điều cần hướng tới.

(Theo Phạm Hòa Hiệp, Khi nào nên nói giọng địa phương, khi nào nói giọng chuẩn?, tuoitre.vn, 24/10/2025,https://tuoitre.vn/khi-nao-nen-noi-giong-dia-phuong-khi-nao-noi-giong-chuan-20251022095514334.htm)

Đọc văn bản 2 và trả lời các câu hỏi từ 7 đến 12.

VĂN BẢN 2

Ông nội tôi là nghệ nhân câu cá. Từ bé tôi đã thấy ông gắn với chiếc cần câu. Vẻ im lặng bí ẩn của ông vừa an nhàn, vừa có cái gì đó giống như sự cam phận. Không khỏi có lúc tôi thầm nghĩ: Làm đấng nam nhi mà chỉ quanh quẩn như ông nội thì kể cũng chán. Chính ông nội khiến tôi luôn mơ về biển cả. Nơi ấy chẳng có bến bờ, mới thực sự là nơi vẫy vùng thỏa chí. Tôi cũng sẽ theo nghề câu như ông nội nhựng mà tôi câu cá kình. Thế là hằng đêm biển theo tôi vào giấc ngủ. Tiếng gào hú của sóng làm tôi cồn cào hướng mắt về phía chân trời.

Ông nội vẫn im lìm như một tảng đá nghìn vạn tuổi. Trong khi tôi nóng lòng muốn xổ lồng thì ông vẫn cặm cụi với nào lưỡi, nào cước, nào mồi ... rồi xem sao, nếm gió để quyết định hôm sau đi về hướng nào, mang loại cần gì. Riêng về chuyện đó thì tôi phục ông tôi sát đất.

Mội hôm tôi quyết định thử đi câu cùng với ông. Tôi vác theo chiếc sào to tướng dùng làm cần. Tôi móc con giun béo nhẫy làm mồi. Tôi cũng thả lưỡi xuống nhưng tâm trí chẳng tập trung nổi vào chiếc phao cứ lì lợm đứng im. Thật là tẻ nhạt và tù túng. Cuối buổi tôi dứt cước ném đi, dùng cần khua ầm ĩ xuống nước. Hôm sau tôi xin ông để tôi được ra đi. Ông vẫn im lặng nhìn tổi, không tỏ ra bực tức hay vui mừng. Hình như ông rất muốn thở dài.

- Đi để thử sức thì cũng tốt - Ông chỉ bảo có vậy.

Tôi ra biển như mơ ước suốt thời bé. Tôi bỏ theo một tầu đánh cá với hi vọng sẽ bắt được cá kình. Trước mặt tôi giờ đây chỉ có đường chân trời. Nhưng chỉ được một thời gian tôi mới vỡ lẽ ra rằng không có gì chán cho bằng cứ lênh đênh trên biển. Tôi cồn cào nhớ đất liền, trong khi cá kình vẫn mất hút. Không ai, ngay cả tôi, ngờ được lại có ngày tôi tơi tả như một kẻ thất trận. Ông tôi vẫn không mừng, không buồn, tựa như việc tôi ra đi hay trở về chẳng khiến ông bận tâm, chỉ hỏi:

- Cháu về rồi à?

- Cháu về để theo nghề của ông.

Ông tôi bắt đầu truyền nghề cho tôi. Ông cho tôi một chiếc cần đủ cước, lưỡi nhưng không có mồi. Ông bảo cứ thả xuống câu, mắt không được rời phao. Tôi làm theo ông, thoạt đầu ruột gan như có lửa cháy. Ông bảo không được nóng vội. Rồi tôi ngồi qua một tuần, chỉ muốn phát điên. Bài học nhập môn gì mà cay nghiệt thế. Rồi tôi cũng qua được một tháng, lòng gan đã dịu lại. Qua hai tháng, cảnh vật trở nên hiền hòa, mặt nước thôi nghiêng ngà. Qua ba tháng thì tôi không còn thấy cả chiếc cần câu đâu nữa. Bấy giờ ông tôi mới bảo:

- Giờ thì cháu có thể đi câu cá kình được rồi.

Tôi giật mình, mồ hôi túa ra. Tôi lại đi ra biển như ông nói, biển không hề có sóng.

(Tạ Duy Anh, Bài học đi câu, in trong Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, số 05, NXB Giáo dục, 2012, tr.47-48)