Đề tuyển sinh vào lớp 10 Ngữ văn năm 2026-2027 Sở Khánh Hòa (có đáp án)

Đọc văn bản sau:

KHO BÁU ĐỂ LẠI (Trích)

                                         - Văn Lê -

(Tóm tắt bối cảnh: Hai chị em Lan Hương và Đạt, được ba cho về quê mẹ chơi nhân dịp nghỉ hè. Tại đây, hai chị em được đi tham quan nhiều nơi và có những trải nghiệm thú vị).

(...) Nghe ba nói thế, hai chị em Lan Hương háo hức ghê lắm...

Trước hôm lên đường một ngày, thằng Đạt, em của Lan Hương “lên kế hoạch” với hai đứa bạn sẽ cùng về thăm quê. Thằng Đạt tuyên bố rằng lần này về Ninh Bình, nó sẽ leo lên núi Thúy Sơn, (...). Nó còn tuyên bố rằng: nó sẽ là người đầu tiên ở miền Nam leo lên động Địch Lộng (...).

Người ta bảo, cái gì sẽ đến ắt phải đến. Sau hai ngày đi đường, con tàu xuyên Việt đưa chị em Lan Hương và mấy đứa bạn đến thị xã Ninh Bình. Chuyến tham quan đầu tiên của chúng là núi Non Nước, còn gọi là Dục Thúy Sơn, Băng Sơn, Lạc Thúy, Sơn Thủy hoặc Hải Đài.

- Tại sao núi lại lắm tên như thế nhỉ? - Thằng Phước thắc mắc.

- Đứa trẻ được yêu mến bao giờ cũng có lắm tên. - Thằng Đạt trả lời. Nói rồi, nó kéo bạn bước tiếp.

Chẳng mấy chốc, tụi nó đã leo lên lưng chừng núi. Dọc đường lên, chúng nhìn thấy hàng trăm bài thơ của các danh nhân, hào kiệt khắp mọi thời đại, khắc trên vách đá. Điều làm tụi nó cảm thấy bực bội nhất là không một đứa nào hiểu được lấy một từ trong các bài thơ viết bằng chữ tượng hình ấy. Nó không khác với những bản mật mã mà chỉ những người có một vốn tri thức cổ mới có thể hiểu được. Trong lúc tụi nó đang băn khoăn, thì một cụ già xuất hiện. Cụ giống như một Tiên ông từ trên trời giáng núi. Râu tóc cụ bạc trắng, da dẻ hồng hào. Đôi mắt cụ sáng trưng, ánh lên một cái nhìn từ bi, hiền hậu.

- Các cháu muốn hiểu những dòng chữ này, phải không? - Cụ ôn tồn hỏi.

- Thưa cụ, chúng cháu không chỉ muốn, mà còn rất muốn ạ. - Thằng Đạt láu táu trả lời. - Cụ có thể cho chúng cháu biết hàng chữ nho kia là gì không ạ?

Đó là hàng chữ “Sơn sắc chính y y” của thái phó Trương Hán Siêu, danh thần đời Trần viết. Có nghĩa là “Sắc núi đứng như núi”. Ông ấy là người đầu tiên đặt tên núi này là “Dục Thúy Sơn” (Con chim trả tắm trên sóng). Kia là bài thơ “Dục Thúy Lưu đề” của đức vua Lê Thánh Tông. Còn đây là thơ của Nguyễn Trãi. Ngài viết: “Dục Thúy là đóa hoa sen nở trên mặt nước. Cảnh đẹp như tiên sa xuống trần gian”. Các cháu cứ đi mà xem. Núi Thúy có hàng trăm bài thơ của các bậc quân vương, hào kiệt mọi thời. Các vua: Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, Lê Thánh Tông, Lê Hiển Tông, các danh sĩ như: Trương Hán Siêu, Phạm Sư Mạnh, Ngô Thì Sỹ, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn đều có đề thơ ở đây cả. Thử hỏi, nước Nam ta có mấy nơi được như thế?...

Tụi thằng Đạt bắt đầu leo lên đỉnh núi. Từ đây, chúng có thể nhìn ra bốn hướng. Phía đông là núi Ngọc Mỹ Nhân, như một người phụ nữ nằm nghiêng, tóc chảy về phía biển. Phía tây là núi Kỳ Lân. Xa hơn nữa là cố đô Hoa Lư, núi non mập mờ như đang bơi trên đồng vậy. Phía nam là dãy Tam Điệp, với phòng tuyến Tam Điệp - Biện Sơn nổi tiếng.

Thằng Đạt ngồi xuống gốc cây si già, nhìn xuống dòng sông Đáy. Nó lặng đi vì xúc động. Dòng sông hiền hòa như một dải lụa trắng mềm mại uốn quanh những cánh đồng, làng mạc xanh ngắt. Những con thuyền trở nên nhỏ nhoi như những chiếc lá tre đậu trên mặt nước. Thị xã Ninh Bình hiện lên mờ tỏ giữa sương mù. Quang cảnh trông giống như một bức tranh vẽ trên những bình sứ cổ.

(...) Bọn trẻ tha thẩn chơi trên núi, cho tới khi chiều tà mới trở về. Đêm hôm ấy, thằng Đạt mơ thấy mình (...) xuống dòng sông. Với bộ đồ lặn mang theo, nó lặn tìm tới miệng con rồng phun nước bạc ở tận đáy sông. Đúng lúc ấy, nó nghe thấy có tiếng người gọi giật giọng. Nó choàng tỉnh... Trời đã sáng. Mọi người đang chờ nó ra xe đi thăm động Địch Lộng - một trong ba nơi đẹp nhất của trời Nam. (...)

Chuyến đi còn chưa hết, nhưng chỉ mới ngần ấy ngày, bọn trẻ đã biết được bao nhiêu điều kỳ lạ. Tất cả những gì chúng được nghe, được thấy đã trở thành một kho báu riêng của mỗi đứa. Kho báu ấy là vô giá, không thể tính được bằng tiền.

(In trong “Truyện tuyển cho em - Chọn lọc các truyện

hay dành cho thiếu nhi” - Nhiều tác giả, NXB Trẻ, 2026, trang 101-115)

Thực hiện các yêu cầu/Trả lời câu hỏi: