(2025 mới) Đề ôn thi tốt nghiệp THPT môn Văn có đáp án (Đề số 11)

Các chi tiết, sự kiện xác thực được nhắc tới trong văn bản là thông tin được điều tra và ghi chép lại: Tên và địa chỉ của làng chiếu Cẩm Nê Làng Cẩm Nê giờ đã khấm khá hơn, nhưng không phải là nhờ nghề dệt chiếu; Tác giả vào làng, đi qua khắp các xóm (tên các xóm), nhưng không còn thấy dấu hiệu âm thanh, hình ảnh đẹp đẽ, tươi vui đặc trưng của làng chiếu nổi tiếng một thời nữa; Bà Dương Thị Thông là người dệt chiếu cuối cùng của làng nghề này, bà Ngô Thị Mua – người phụ làm chiếu với bà Thông – đã cung cấp các thông tin cho tác giả (thông tin về tên tuổi của người cung cấp thông tin, lời kể, giá cả, thu nhập từ nghề làm chiếu, nguyện vọng,... Theo lời bà Thông, tác giả ghi chép được các thông tin về nguyên nhân khiến nghề dệt chiếu dần tàn lụi, về thực trạng đau lòng của làng nghề Cẩm Nê, về nỗi niềm và khát vọng tha thiết của một nghệ nhân dệt chiếu đã 65 tuổi,...)

Học sinh chỉ ra được biện pháp tu từ nhân hoá được sử dụng trong câu văn (khung dệt nằm lặng lẽ; khung dệt nhớ bàn tay đưa thoi).

Người viết kể đan xen các sự việc trong quá khứ và hiện tại bằng lời tác giả và dẫn lời nhân vật, trong đó, số phận cái khung dệt được nhắc đến nhiều lần: Thời nghề dệt chiếu còn thịnh ở làng, “Mỗi khung dệt có hai người tham gia. Trong đó, một người luồn cói và người kia dùng go dệt cói vào đay cho chắc chắn”. Khi “Cuộc sống của những người làm chiếu rơi vào khó khăn, người làng lần lượt bỏ nghề, những khung dệt dần đóng bụi”. Bà Ngô Thị Mua bộc bạch: “Cách đây 5 7 năm, sau nhiều năm cất giữ với ước mong hồi sinh làng nghề, nhiều nhà đành phá khung dệt vì chật nhà”. Cuối cùng, qua điểm nhìn của nhân vật bà Thông, tác giả kể: “Chiếc khung dệt hầu như nằm lặng lẽ ở góc sân mà nhớ bàn tay đưa thoi”. Ở mỗi chi tiết được kể, tác giả đều miêu tả cái khung dệt một cách cặn kể: mỗi khung dệt có hai người tham gia, một người luồn cói, một người dùng go dệt cói vào đay cho chắc chắn; những khung dệt dần đóng bụi; khung dệt bị phá vì vô dụng, để chỉ “chật nhà”; khung dệt nằm lặng lẽ ở góc sân mà nhớ bàn tay đưa thoi.

Sự miêu tả kĩ lưỡng, đầy xúc cảm kết hợp với việc trần thuật bao quát nhiều thời điểm, qua nhiều lời kể đã làm hình ảnh cái khung dệt hiện lên thật ấn tượng, qua đó, số phận những cái khung dệt ở các gia đình làm nghề dệt chiếu ở làng Cẩm Nê được khắc hoạ sinh động, giàu sức truyền cảm. Số phận của cái khung dệt cũng chính là số phận của làng nghề dệt chiếu Cẩm Nê. Việc kể và tả cái khung dệt làm nổi bật lên chủ đề của văn bản: cảm thương, chia sẻ với những nghệ nhân suốt một đời gắn bó với nghề; xót xa, tiếc nuối cho nghề dệt chiếu, làng nghề truyền thống Cẩm Nê đang có nguy cơ bị xoá bỏ trong cuộc sống hiện đại; tha thiết kêu gọi giải pháp thiết thực để khôi phục, giữ gìn những làng nghề truyền thống lâu đời như làng chiếu Cẩm Nê.

Trước thực trạng xuống cấp, bị lãng quên, có nguy cơ biến mất của làng nghề dệt chiếu Cẩm Nê, tác giả thể hiện sự chia sẻ với người dân làng chiếu, đồng cảm với nỗi niềm của nghệ nhân; tiếc nuối một làng nghề có truyền thống mấy trăm năm đang có nguy cơ bị xoá bỏ, sẽ rất đau lòng nếu sự thật này xảy ra;

trăn trở, có phần bất lực trước thực trạng, sự thật khó thay đổi về nguy cơ làng chiếu biến mất; tha thiết lên tiếng kêu gọi tìm giải pháp tháo gỡ tình trạng này để cứu giữ làng nghề Cẩm Nê.

Học sinh có thể đưa một hoặc một số ý kiến, suy nghĩ cá nhân và diễn giải cụ thể. Gợi ý: (1) Xã hội thay đổi, cuộc sống hiện đại đặt các nghề thủ công trước nguy cơ tất yếu bị cạnh tranh dẫn đến dần xoá bỏ. Chúng ta cần chấp nhận hiện thực này và xã hội cần có giải pháp hỗ trợ việc mưu sinh cho người dân; (2) Cần có giải pháp bảo tồn hợp lí cho các làng nghề và tôn vinh, hỗ trợ các nghệ nhân để các làng nghề “vui trở lại”; (3) Cần thêm nhiều tiếng nói, bài phóng sự sâu sắc, xúc động như thế này, cần có thêm nhiều bàn tay chung sức để giải quyết các vấn đề chung của xã hội,...

a. Mở đoạn: Nêu được vấn đề: Trong bài thơ Những người đàn bà gánh nước sông của Nguyễn Quang Thiều có nhiều yếu tố tượng trưng, chúng làm nên sự hấp dẫn, đa nghĩa, hàm súc cho bài thơ.

b. Thân đoạn: Chọn một yếu tố tượng trưng trong bài thơ và phân tích vai trò của yếu tố tượng trưng đó trong việc thể hiện nội dung bài thơ

(1) Nêu ngắn gọn cách hiểu về yếu tố tượng trưng và lựa chọn yếu tố tượng trưng trong bài thơ. (Gợi ý chọn yếu tố tượng trưng trong bài thơ: Trong văn bản có các hình ảnh thơ mang yếu tố tượng trưng sau: hình ảnh những người đàn bà gánh nước sông; hình ảnh người đàn ông mang cần câu và cơn mơ biển ra khỏi nhà lặng lẽ; cặp hình ảnh “đầu đòn gánh bé bỏng chơi vơi” và “mây trắng”; hình ảnh “Cá Thiêng quay mặt khóc”,...)

(2) Gợi ý phân tích, làm rõ ý nghĩa thực, ý nghĩa tượng trưng của từng hình ảnh: + Người đàn bà gánh nước sông: người phụ nữ tảo tần, lam lũ (yếu tố tượng trưng có trong cách miêu tả ngoại hình) cả đời gánh nước sông về nhà, về bếp (tượng trưng về công việc, sản phẩm). Đây là hình ảnh người mẹ, người vợ, người chị, người con gái,... gánh cả gánh nặng mưu sinh, lo toan cho gia đình trên vai; + Người đàn ông mang cần câu và cơn mơ biển ra khỏi nhà lặng lẽ: người đàn ông khát vọng, nỗ lực nhưng rồi bất lực, lặng lẽ, luẩn quẩn trong giấc mơ mưu sinh luôn thất bại. Đây là một hình ảnh tượng trưng cho sự bất lực của con người trong khát vọng về hạnh phúc vô vọng.; + Câu thơ “Một bàn tay họ bám vào đầu đòn gánh bé bỏng chơi vơi/ Bàn tay kia bấu vào mây trắng” liên quan đến các cặp phạm trù: bấp bênh và cân bằng, hiện thực và lãng mạn (cuộc mưu sinh vất vả, sự nghiệt ngã của cuộc sống và không thôi hi vọng), đáng thương và đáng quý trọng,... Đây là hình ảnh tượng trưng cho niềm khát vọng, sự lạc quan, bay bổng ở con người dù cho cuộc sống vất vả, nhọc nhằn, chông chênh đến nhường nào. Cũng chính phẩm chất tâm hồn ấy đã níu giữ, đã khiến họ bền bỉ, nhẫn nại chịu đựng và hi sinh cho gia đình, cho cuộc đời...; + Cá Thiêng quay mặt khóc: “Cá Thiêng” chỉ cơ hội lớn - cùng trường nghĩa với “cơn mơ biển”, “đi câu” (cách thức để có được cơ hội lớn đó), “lộ mồi” (một cách thức làm sai hoặc kém cỏi). “Cá Thiêng quay mặt khóc”, “phao ngô chết nổi” nghĩa là cơ hội lớn chưa đến bởi cách “câu” sai. Không nắm bắt được cơ hội lớn, cơ hội đổi đời là do con người khờ khạo, non nớt, kém cỏi, chưa đủ sức, chưa thể cạnh tranh được với đời. Ở đây, mở rộng trường liên tưởng, có thể nghĩ tới vận mệnh của một con người, vận mệnh một tập thể, cộng đồng,...); (2) Phân tích tác dụng của yếu tố tượng trưng trong việc thể hiện nội dung chủ đề, cảm hứng chủ đạo của bài thơ: + Nội dung cảm hứng của bài thơ liên quan đến sự lao động bền bỉ, không than thở của những người phụ nữ trên xứ sở chúng ta từ đời này qua đời khác. Cách gọi “những người đàn bà” (bên cạnh “người đàn ông”) nhằm nhấn mạnh đặc trưng giới tính. Những người này mang những đặc trưng tính cách đàn bà muôn đời: đa cảm, đa mang, giàu sức chịu đựng, đức hi sinh; vì gánh nặng gia đình trên vai, họ càng trở nên kiên cường, mạnh mẽ. Ý nghĩa trân trọng, ngợi ca đi cùng nội dung cảm hứng thấu hiểu, xót xa; + Những yếu tố tượng trưng trong bài thơ đều hướng đến một triết lí nhân sinh: Có những nỗi đau thầm lặng đằng sau bề ngoài khô kệch, cằn cỗi. Con người càng vất vả, cô đơn càng khát khao được sống, được đổi đời. Càng hiểu càng thêm biết ơn những người mẹ đã tảo tần gánh vác và hi sinh. Khi nhận ra sự thật và chân giá trị, sự cơ cực khiến ta sẽ buồn đau, nhưng cũng khiến ta thêm mạnh mẽ, có động lực, khát vọng vươn lên đổi đời, hạnh phúc,...

c. Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề nghị luận: Sức sáng tạo, khả năng liên tưởng, tưởng tượng, kết nối sâu xa, lí trí sắc sảo, cảm xúc mạnh mẽ của tác giả đã kiến tạo những hình ảnh thơ tượng trưng. Yếu tố tượng trưng trong bài thơ đã thể hiện nỗi đau xót, niềm biết ơn và sức vươn dậy kiên cường trong cảm xúc thơ của tác giả Nguyễn Quang Thiều.