(2023) Đề thi thử Ngữ văn THPT soạn theo ma trận đề minh họa BGD (Đề 30) có đáp án

Phương thức biểu đạt chính: tự sự

0,75

Theo văn bản, người mẹ nhóm lửa: mẹ bới tro lạnh, chỉ còn một cục than nhỏ xíu có lửa. Mẹ nhanh chóng gom một ít rác khô, kẹp cục than vào giữa. Mẹ thổi nhẹ, cục than từ từ sáng đều.

0,75

- Biện pháp liệt kê: một hòn than nhỏ, ngọn lửa mỏng; tình yêu thương, hi vọng và tất cả những gì tốt đẹp; nguội lạnh, tắt đi, biến mất.

- Tác dụng:

+ Thể hiện mong muốn giữ ngọn lửa mỏng manh nhưng ấm áp của tình yêu thương, niềm tin, những điều tốt đẹp trước khi nó lụi tắt

+ Tác giả thể hiện sự trân trọng tinh thần lạc quan, yêu đời, trân quý giá trị đẹp của cuộc đời.

+ Làm cho câu văn trở nên cụ thể, sinh động, có tính hình tượng, giàu cảm xúc.

1,0

- Học sinh nêu được bài học ý nghĩa nhất và lí giải phù hợp

Sau đây là một gợi ý

Bài học ý nghĩa nhất với tôi sau khi đọc văn bản là con người dù đi đâu, làm gì cũng luôn giữ cho bản thân ngọn lửa của tình yêu thương, hi vọng. Cuộc sống không tránh khỏi những khó khăn, thử thách khiến con người rơi vào trạng thái chán nản, thất vọng. Những lúc như vậy, ngọn lửa yêu thương, hi vọng trong trái tim sẽ tiếp thêm động lực để ta thêm mạnh mẽ vượt lên đạt tới điều mình mong muốn, sống trọn vẹn và ý nghĩa…

0,5

a. Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn

Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng – phân – hợp, móc xích hoặc song hành.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

sức mạnh của hi vọng trong cuộc sống.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Thí sinh có thể lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải làm rõ vấn đề sức mạnh của hi vọng trong cuộc sống. Có thể theo hướng:

- Cuộc sống đặt ra cho con người muôn vàn những thử thách và hi vọng như một ngọn đèn sáng giữa đêm đông, nó không chỉ soi đường, dẫn lối mà còn có thể tạo ra niềm tin, sức mạnh tinh thần to lớn để chúng ta kiên trì với con đường đã chọn, dám mạnh mẽ đương đầu và chinh phục mọi thử thách.

- Có hy vọng làm nền tảng, chúng ta có thể đưa ra quyết định rõ ràng dựa trên mục tiêu mà mình đặt ra và hành động. Hi vọng không chỉ mang lại cho chúng ta sự tự tin mà còn đem đến cho chúng ta động lực để theo đuổi những khả năng và cơ hội.

- Biết hi vọng, tin tưởng, con người ta sẽ trở nên lạc quan hơn, cuộc sống sẽ vui vẻ hơn và tận hưởng được trọn vẹn vẻ đẹp cuộc sống mang lại.

- Người có hi vọng, cố gắng vươn lên sẽ được mọi người yêu quý, ngưỡng mộ và học tập theo, từ đó truyền được nguồn cảm hứng, những thông điệp tốt đẹp đến với mọi người, tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn…

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo

Thể hiện sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

0,25

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

0,25

b.Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Cảm nhận về vẻ đẹp của hình tượng cây xà nu trong đoạn trích trong “Rừng xà nu”. Từ đó, nhận xét bút pháp miêu tả thiên nhiên của nhà văn Nguyễn Trung Thành.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và dẫn chứng; bảo đảm các yêu cầu sau:

*Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Trung Thành, tác phẩm và hình tượng cây xà nu trong đoạn trích.

0,5

* Cảm nhận hình tượng cây xà nu trong đoạn trích

– Cây xà nu, rừng xà nu đau thương trong bom đạn:

+Năm 1965, đế quốc Mỹ đưa quân vào miền Nam, chúng mở rộng cuộc chiến tranh và dập tắt các phong trào đấu tranh cách mạng trên mảnh đất Tây Nguyên. Hình ảnh cây xà nu, rừng xà nu cùng chịu chung số phận từ bom đạn của kẻ thù với hình ảnh Cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương. Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão. Ở chỗ vết thương, nhựa ứa ra, tràn trề, thơm ngào ngạt, long lanh nắng hè gay gắt, rồi dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn. Với đoạn văn miêu tả thật sống động, nhà văn đã thổi vào cây xà nu, rừng xà nu như một sinh thể có hồn, mang dáng vẻ của một con người, một tập thể đang chịu đựng trước sự tàn phá do bom đạn của đế quốc. Đặc biệt, với nghệ thuật tăng cấp cả rừng xà nu không có cây nào không bị thương chứng tỏ, bom đạn của đế quốc, chúng ra sức hủy diệt sức sống của thiên nhiên, môi trường sống của con người với chính sách đốt sạch, quét sạch, giết sạch. Hình ảnh nhựa ứa ra, tràn trề … và đặc quyện thành từng cục máu lớn, một hình ảnh nhân hóa độc đáo, chứng tỏ nhựa xà nu chính là hơi thở, mạch sống là máu thịt của con người Tây Nguyên đang chịu đựng sự đau thương tàn khốc trước bom đạn của Đế quốc, càng khơi dậy lòng căm thù sâu sắc của người dân Tây Nguyên đối với quân giặc thật vô cùng.

+Hình ảnh cây xà nu tiếp tục khắc họa với nét bút độc đáo của Nguyễn Trung Thành, tác giả đã thổi vào cây xà nu mang dáng vẻ như con người đang hứng chịu trước bom đạn tàn khốc của đế quốc qua hình ảnh thật xúc động: Có những cây con vừa lớn ngang tầm ngực người lại bị đạn đại bác chặt đứt làm đôi. Ở những cây đó, nhựa còn trong, chất dầu còn loãng, vết thương không lành được, cứ loét mãi ra, năm mười hôm thì cây chết. Với ngôn ngữ tạo hình độc đáo, tác giả khắc họa hình ảnh cây xà nu con đang vươn mình tràn đầy sức sống nhưng bom đạn của kẻ thù ra sức hủy diệt, những cây con không đủ sức đề kháng, vết thương cứ loét mãi ra rồi cây chết, càng gợi cho người đọc thấy rõ sức sống thiên nhiên bị hủy diệt cũng là sự hủy diệt cả hơi thở của người dân Tây Nguyên, càng cho chúng ta thấy rõ bom đạn tội ác của đế quốc trong chiến tranh Việt Nam thật vô cùng tàn bạo.

- Cây xà nu, rừng xà nu có sức sống mãnh liệt

+ Rừng xà nu nằm cạnh con nước lớn ngang tầm đạn đại bác của giặc, mỗi ngày đều chịu sự tàn phá khốc liệt do bom đạn của kẻ thù, nhưng cây xà nu vẫn vươn mình trỗi dậy, đón nhận ánh sáng của mặt trời, toát lên một sức sống mãnh liệt, hiên ngang, bất khuất như tinh thần bất khuất của người dân Tây Nguyên trước kẻ thù, với hình ảnh: Cạnh một cây xà nu mới ngã gục, đã có bốn năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn, hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời. Bằng nghệ thuật tăng cấp, kết hợp với biện pháp nhân hóa, so sánh, tác giả cho chúng ta hình dung sức sống mạnh mẽ của cây xà nu, khi một cây ngã gục lại nhiều cây khác trồi lên, nhú lên ngọn xanh rờn, chứng tỏ sức sống tiềm tàng của cây xà nu thật mãnh liệt.

+ Sức sống của cây xà nu vẫn hiên ngang, ngạo nghễ thách thức trước bom đạn kẻ thù với hình ảnh nhân hóa độc đáo, sáng tạo qua ngòi bút của Nguyễn Trung Thành: Có những cây vượt lên được cao hơn đầu người, cành lá sum sê như những con chim đã đủ lông mao, lông vũ. Đạn đại bác không giết nổi chúng, những vết thương của chúng chóng lành như trên một thân thể cường tráng. Qua đoạn văn miêu tả vừa hiện thực vừa lãng mạn, tác giả khắc họa hình ảnh cây xà nu mang một sức sống tiềm tàng, bất diệt. Nó có sức đề kháng rất mãnh liệt trước bom đạn tối tân của đế quốc, toát lên một dáng vẻ mạnh mẽ cường tráng, ngạo nghễ, cho chúng ta liên tưởng tinh thần bất khuất của người dân Xô Man dù đối diện trước bom đạn cùng hành động tàn bạo, khủng bố, dã man của kẻ thù, nhưng không thể nào dập tắt ngọn lửa đấu tranh của họ. Họ vẫn bất khuất kiên cường dưới ngọn cờ cách mạng.

– Cây xà nu, rừng xà nu sừng sững tiếp nối bất diệt.

+ Trước sự tàn phá của kẻ thù nhằm hủy diệt sức sống thiên nhiên và cuộc sống con người Tây Nguyên, chúng ra sức tàn phá, đàn áp, khủng bố nhằm dập tắt cuộc đấu tranh của nhân dân Tây Nguyên tiêu biểu là dân làng Xô Man. Nhưng lạ thay, đã bao năm qua, cây xà nu, rừng xà nu vẫn sinh sôi nảy lộc, vươn mình khoe sắc dưới ánh sáng mặt trời, vẫn ưỡn tấm ngực lớn của mình ra che chở cho làng, một hình ảnh so sánh nhân hóa độc đáo, toát lên vẻ đẹp giữa thiên nhiên và con người Tây Nguyên thật kiên cường bất khuất.

+ Hình ảnh Đứng trên đồi xà nu ấy trông ra xa, đến hết tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân như một biểu tượng cho sức sống bất diệt, vượt lên sự khắc nghiệt do bom đạn của đế quốc của xà nu nói riêng và người dân Tây Nguyên nói chung.

- Hình tượng cây xà nu được xây dựng bằng nghệ thuật độc đáo:

+ Kết hợp miêu tả bao quát lẫn cụ thể, khi dựng lên hình ảnh cả khu rừng, khi đặc tả cận cảnh một số cây.

+ Phối hợp cảm nhận của nhiều giác quan trong việc miêu tả những cây xà nu với vóc dáng đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh dưới ánh nắng…

+ Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh, đối chiếu thường xuyên với con người. Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ, tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống động vẻ hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi nhiều suy tưởng sâu xa về con người, về đời sống.

+ Giọng văn đầy biểu cảm với những cụm từ được lặp đi lặp lại gây cảm tưởng đoạn văn giống như một đoạn thơ trữ tình.

2,5

* Nhận xét bút pháp miêu tả thiên nhiên của nhà văn Nguyễn Trung Thành - Tác giả đã sử dụng bút pháp miêu tả giàu chất sử thi và đậm chất lãng mạn, bay bổng khi tạo dựng đối lập giữa sự tàn khốc của chiến tranh với sức sống của cây xà nu; tạo dựng được một bức tranh hoành tráng và đầy lãng mạn về cây xà nu, rừng xà nu (không gian ngút ngàn và hình tượng cây xà nu khoẻ khoắn, mạnh mẽ, ham ánh sáng, khí trời, tràn đầy sinh lực, căng đầy nhựa sống,…); ngôn ngữ miêu tả trong đoạn trích khi mạnh mẽ, hùng tráng khi tha thiết, tự hào; vừa lãng mạn bay bổng vừa trữ tình sâu lắng… mạnh mẽ, hùng tráng khi miêu tả, nhấn mạnh sự khốc liệt của chiến tranh; tha thiết, tự hào khi miêu tả sức sống kì diệu của cây xà nu; điểm nhìn mang tính sử thi và cảm hứng lãng mạn: đó là một cái nhìn thể hiện sự khâm phục, trân trọng và ngưỡng vọng đối với cái cao cả; đó là cảm hứng ngợi ca, tôn vinh cái hùng, cái đẹp của thiên nhiên và con người…

- Bút pháp miêu tả thiên nhiên độc đáo của Nguyễn Trung Thành đã làm nên những trang văn chân thực mà đầy sức hấp dẫn, khiến hình tượng xà nu sống mãi trong tâm trí bạn đọc bao thế hệ.

0,5

d. Chính tả, ngữ pháp

Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

0,5