Đề thi Đánh giá tư duy Đại học Bách khoa Hà Nội năm 2026 có đáp án (Đề 13)

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi từ 1 đến 10:

ĐẢM BẢO AN TOÀN CHO TRẺ EM TRONG THỜI ĐẠI AI

[1] Hiện nay, rất ít nhà phát triển AI có chính sách rõ ràng về việc đảm bảo an toàn cho trẻ em khi sử dụng công nghệ mới mẻ này. Trẻ em ngày nay tiếp xúc nhiều với các thiết bị điện tử và phần mềm tự động, tuy nhiên, những sự cố xảy ra đã đặt ra câu hỏi lớn về an toàn của trẻ khi tương tác với các công nghệ này.

[2] Một sự cố nổi bật xảy ra vào năm 2021 khi Alexa, trợ lý giọng nói AI của Amazon, đã đề xuất cho một đứa trẻ 10 tuổi chạm đồng xu vào phích cắm điện. Đứa trẻ yêu cầu Alexa đưa ra một "thử thách" và nhận được phản hồi nguy hiểm này. May mắn thay, mẹ của đứa bé đã can thiệp kịp thời. Đây không phải là trường hợp duy nhất. Năm ngoái, My AI của Snapchat cũng cung cấp lời khuyên không phù hợp cho một bé gái 13 tuổi (do một nhà nghiên cứu trưởng thành đóng giả). Dù các công ty phản ứng bằng cách sửa lỗi và cải tiến biện pháp an toàn, nhưng theo các nhà nghiên cứu, cần có biện pháp chủ động hơn để đảm bảo AI an toàn cho trẻ em ngay từ đầu.

[3] TS. Nomisha Kurian từ Đại học Cambridge cho rằng trẻ em thường bị bỏ qua khi phát triển AI. Hiện nay, rất ít nhà phát triển và công ty có chính sách rõ ràng về vấn đề này. TS. Kurian đã nghiên cứu các tương tác giữa AI và trẻ em để phát hiện những rủi ro tiềm ẩn. Bà nhận thấy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thường không thể hiểu rõ các khía cạnh trừu tượng, cảm xúc, và khó đoán định trong cuộc trò chuyện với trẻ em. Điều này có thể dẫn đến các phản hồi không an toàn.

[4] Các chatbot AI có khả năng ngôn ngữ ấn tượng nhưng lại gặp khó khăn trong việc thấu hiểu và phản hồi với cảm xúc của trẻ em. Hơn nữa, trẻ em thường có xu hướng tiết lộ thông tin cá nhân nhiều hơn và coi chatbot như “người” hơn người lớn, điều này tạo ra nhiều nguy cơ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trẻ em sử dụng chatbot thường không được giám sát chặt chẽ. Một nghiên cứu của Common Sense Media cho thấy 50% học sinh từ 12 đến 18 tuổi đã sử dụng Chat GPT cho việc học, nhưng chỉ có 26% phụ huynh biết điều này. TS. Kurian không cho rằng cần cấm AI, mà cần làm cho nó an toàn hơn. Bà đề xuất một khuôn khổ gồm 28 câu hỏi để các công ty, giáo viên, phụ huynh và nhà phát triển AI suy nghĩ một cách hệ thống về cách giữ an toàn cho người dùng trẻ tuổi khi họ tương tác với các chatbot AI.

[5] Tóm lại, có nhiều lý do khiến nhiều AI hiện tại chưa an toàn cho trẻ em. Dưới đây là một số lý do chính:

- Nội dung không phù hợp: AI có thể truy cập và hiển thị nội dung không phù hợp với trẻ em, chẳng hạn như nội dung bạo lực, ngôn ngữ không phù hợp, hoặc thông tin nhạy cảm.

- Quyền riêng tư và bảo mật: Trẻ em có thể không hiểu rõ về tầm quan trọng của việc bảo vệ thông tin cá nhân. AI thu thập dữ liệu mà không có sự kiểm soát và bảo mật thích hợp có thể dẫn đến việc lộ thông tin cá nhân của trẻ em.

- Tương tác không an toàn: AI chatbot hoặc trợ lý ảo có thể bị lạm dụng bởi những kẻ xấu, sử dụng để lừa gạt hoặc gây hại cho trẻ em thông qua các tương tác không an toàn.

- Thiếu kiểm soát nội dung: Nhiều hệ thống AI không có cơ chế kiểm soát nội dung hiệu quả, dẫn đến việc hiển thị các thông tin không chính xác, thiếu kiểm chứng hoặc mang tính định hướng tiêu cực.

- Ảnh hưởng tâm lý và hành vi: Trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi các nội dung và tương tác mà AI cung cấp. Điều này có thể dẫn đến những tác động tiêu cực về tâm lý và hành vi, chẳng hạn như giảm khả năng tư duy sáng tạo hoặc tạo ra những thói quen xấu.

- Thiếu quy định và hướng dẫn: Hiện nay, các quy định và hướng dẫn về việc sử dụng AI cho trẻ em vẫn còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc các nhà phát triển AI không tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn cần thiết.

[6] Việc bảo đảm an toàn cho trẻ em khi sử dụng AI không chỉ là trách nhiệm của các công ty công nghệ mà còn cần sự phối hợp của toàn xã hội. Bằng cách áp dụng những biện pháp chủ động và hợp lý, chúng ta có thể bảo vệ trẻ em khỏi những nguy cơ tiềm ẩn và giúp chúng tận dụng tối đa lợi ích từ công nghệ mới mẻ này. Để bảo vệ trẻ em, cần có sự hợp tác giữa các nhà phát triển công nghệ, phụ huynh, nhà giáo dục và các cơ quan quản lý để đảm bảo rằng AI được thiết kế và sử dụng một cách an toàn và có trách nhiệm.

P.A.T (NASATI), theo https://www.forbes.com/, 8/2024)

Trả lời cho các câu 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50 dưới đây:

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi từ 11 đến 20:

MỘT CƠN GIẬN

[Tóm lược đoạn trước: Nhân vật tôi – Anh Thanh gọi một chiếc xe xích lô chở mình “về gần nhà bò Yên Phụ” và mặc cả với giá “bốn xu” trong khi người phu xe “co ro vì rét”, “đã có tuổi” xin sáu xu. Điều đó khiến nhân vật tôi càng thêm bực tức. Anh xe này đã vào đây kéo trộm, vì xe ngoại ô không được phép vào thành phố đón khách, nếu không tuân lệnh thì bị phạt từ ba đến bốn đồng bạc. Khi bị cảnh sát Tây hỏi, anh Thanh vốn đã khó chịu vì sự tồi tàn của cái xe lại thêm sự van nài của anh lái xe, đã trả lời bằng tiếng Pháp với cảnh sát Tây là xe đi trong nội thành “từ Hàng Bún” nên rắc rối đã xảy đến với anh phu xe]

[1]… Những ngày hôm sau thực là những ngày khổ cho tôi. Lòng hối hận không để tôi yên. Hình như có một cái gì nặng nề đè nén trên ngực làm cho tôi khó thở, và lúc nào hình ảnh anh phu xe cũng hiển hiện ra trước mắt.

[2] Tôi nhất định đem tiền đến cho người xe kia để chuộc tội lỗi của mình. Đến phố hàng Bột hỏi dò những người chung quanh xưởng xe, tôi biết được anh xe bị phạt đêm hôm ấy là tên Dư, và ở trong một dãy nhà quá ngã tư Khâm Thiên.

[3] Lần ấy là lần đầu tôi bước vào một chỗ nghèo nàn, khổ sở như thế. Các anh thử tưởng tượng một dãy nhà lụp xụp và thấp lè tè, xiêu vẹo trên bờ một cái đầm mà nước đen và hôi hám tràn cả vào đến thềm nhà. Trong cái hang tối tăm bẩn thỉu ấy, sống một đời khốn nạn những người gầy gò, rách rưới như những người trong một cơn mê.

[...]

[4] Tôi gật đầu ra hiệu cho bà cụ cứ nói:

- Hôm ấy cai nó phải đem tiền lên nộp phạt để chuộc xe về. Chú nó đã xin khất với cai để rồi trả dần số tiền đó. Nhưng nó nhất định không nghe, bắt phải trả một nửa ngay. Khốn nạn, thì lấy đâu ra mà trả. Thế là bị nó lột quần áo đánh một trận thừa sống thiếu chết thầy ạ. Khi về đây lê đi không đuợc nữa. Thế mà nó còn bắt mai phải trả ngay.

Người đàn bà ngồi trong cất tiếng ốm yếu nói theo:

- Nó còn bảo hễ không trả nó sẽ bắt lấy thẻ.

- Thế bây giờ bác ta đâu?

Bà cụ trả lời:

- Đi ngay từ hôm ấy, mà không biết đi đâu. Đã ba hôm nay chúng tôi dò mà không thấy. Chắc là sợ cai không dám về nữa, dù có về mà không có tiền cũng chết với nó. Thật cũng là cái vạ, nghe đâu chú nó nói hôm ấy tại người khách đi xe không biết nói với người đội xếp thế nào mới bị bắt, chứ không cũng chẳng việc gì.

Tôi yên lặng, trong lòng náo nức.

Bà cụ chép miệng, chỉ người đàn bà ngồi sau:

- Tội cho vợ con chú đây, ốm đã mấy ngày hôm nay không có thuốc. Đứa cháu không biết có qua khỏi được không?

Tôi đứng lại gần xem. Trên cánh tay người mẹ, chỉ còn là một dúm thịt con đã nhăn nheo: đứa bé há hốc miệng thở ra, mặt xám nhợt. Người mẹ thỉnh thoảng lấy cái lông gà dúng vào chén mật ong để bên cạnh, phết lên lưỡi của đứa bé.

- Cháu nó sài đã hơn một tháng nay. Hôm nọ đã đỡ. Mấy hôm nay vì không có tiền mua thuốc lại tăng. Ông lang bảo cháu khó qua khỏi được.

Người mẹ nói xong nấc lên một tiếng rồi nức nở khóc. Bà cụ già lê nhích lại gần, cúi xuống khe khẽ kéo lại những cái tã rách như xơ mướp.

[5] Cái cảnh đau thương ấy làm tôi rơm rớm nước mắt. Một cảm giác nghẹn ngào đưa lên chẹn lấy cổ. Tôi lấy tờ giấy bạc năm đồng đưa cho người mẹ, rồi vội vàng bước ra cửa, để mặc hai người nhìn theo ngờ vực.

[6] Qua ngưỡng cửa, tôi va phải một người đàn ông ốm yếu tay cắp một cái áo quan con bằng gỗ mới. Đến bên đường, tôi nghe thấy trong căn nhà lụp xụp đưa ra tiếng khóc của hai người đàn bà.

Đứa bé con đã chết.

[7] Anh Thanh lặng yên một lát như nghĩ ngợi, rồi nói tiếp:

- Cái kỷ niệm buồn rầu ấy cứ theo đuổi tôi mãi mãi đến bây giờ, rõ rệt như các việc mới xảy ra hôm qua. Sự đó nhắc cho tôi nhớ rằng người ta có thể tàn ác một cách dễ dàng. Và mỗi lần tôi nghĩ đến anh phu xe ngoại ô kia, lại thấy đau đớn trong lòng, như có một vết thương chưa khỏi.

(Thạch Lam, “Tuyển tập Thạch Lam”, NXB Văn học, 2018)

Trả lời cho các câu 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60 dưới đây:

Đọc đoạn thông tin sau và trả lời các câu sau:

Khi chiếu tia laser (sóng điện từ) đến hai khe hẹp, ánh sáng đi qua hai khe này và mỗi khe trở thành một nguồn phát sóng. Lúc này xảy ra hiện tượng giao thoa của sóng phát ra từ hai khe. Ta có thể giải thích hiện tượng này giống như khi giải thích hiện tượng giao thoa sóng mặt nước.

Để trực quan hơn, ta sử dụng hình ảnh sau: trong đó vẽ các mặt đầu sóng đều là đỉnh sóng, khoảng cách giữa hai mặt đầu sóng chính là bước sóng.

Những vị trí trên màn mà ở đó sóng từ hai nguồn tăng cường lẫn nhau thì cường độ sáng tại vị trí đó lớn, xuất hiện vệt sáng gọi là vân sáng.

Những vị trí trên màn mà ở đó sóng từ hai nguồn triệt tiêu lẫn nhau thì cường độ sáng tại vị trí đó nhỏ (theo lí thuyết là bằng không), vùng đó không được chiếu sáng từ hai nguồn nên gọi là vân tối.

Khoảng cách giữa hai vân sáng liên tiếp (hoặc hai vân tối liên tiếp) gọi là khoảng vân.

Từ lí thuyết giao thoa, ta rút ra được khoảng vân 𝑖 (khoảng cách giữa hai vân sáng hoặc hai vân tối liên tiếp) liên hệ với khoảng cách giữa hai khe 𝑎 , khoảng cách giữa hai khe với màn quan sát 𝐷 và bước sóng ánh sáng 𝜆 theo công thức:

\(i = \frac{{\lambda D}}{a}\)

Trong bài thực hành này, chúng ta sử dụng Bộ thí nghiệm xác định bước sóng ánh sáng (như hình 1). Bộ thí nghiệm này gồm có:

(1) Giá thí nghiệm có thước đo chiều dài, có thể thay đổi được chiều dài và cố định chiều dài bằng vít hãm.

(2) Nguồn laser sử dụng điện áp một chiều 6V.

(3) Màn chắn có khe Young

(4) Màn quan sát hệ vân giao thoa. Trên màn có thước đo với độ chia nhỏ nhất 1   m m 1   𝑚 𝑚 .

(5) Nguồn điện.

Nguồn laser:

Hiệu điện thế định mức của nguồn laser là 6V DC. Cần chú ý cấp đúng định mức để thiết bị hoạt động bình thường.

Nguồn laser phát ra ánh sáng trong vùng bước sóng đỏ, có cường độ cao. Vì vậy khi sử dụng tuyệt đối không chiếu vào mắt. Nên dùng một vật che đầu phát của laser trước khi cấp điện, để tránh hiện tượng chiếu nhầm vào mắt của mình và mọi người xung quanh.

Khe Young:

Trên màn chắn có khe Young là 3 cặp khe, khoảng cách lần lượt giữa các cặp khe này là mm;

0,15 𝑚𝑚 và 𝑚𝑚. Gắn gắn màn chắn này lên giá đỡ màn chắn rồi gắn lên giá thí nghiệm, ta có thể trượt màn qua lại theo phương ngang để thay đổi khe Young khi làm thí nghiệm.

Hãy điều chỉnh khe Young sao cho hệ vân trên màn quan sát hiện lên rõ nhất, từ đó thuận tiện cho việc đo đạc.

Màn quan sát:

Màn quan sát dùng để hứng hệ vân giao thoa. Trên màn có chứa 2 thước theo phương ngang với độ chia nhỏ nhất lần lượt là 5 mm và 1 mm.

Tương tự như màn chứa khe Young, ta có thể trượt màn quan sát để vân giao thoa nằm ở vị trí dễ đọc, từ đó dễ đo được giá trị khoảng vân.

Thí nghiệm 1: Cố định a = 0,15 mm và thay đổi D

Thí nghiệm 2: Cố định D = 80 cm và thay đổi a

Trả lời cho các câu 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74 dưới đây:

CHẤT CHỈ THỊ ACID – BASE

Thuật ngữ acid hoặc base (acid hoặc kiềm) vẫn thường xuất hiện rất phổ biến trong đời sống gia đình. Để nhận biết một dung dịch có môi trường là acid hay là base người ta sử dụng tới chất chỉ thị acid – base. Chất chỉ thị acid – base là chất có màu sắc biến đổi phụ thuộc vào giá trị pH của dung dịch. Một trong những chất chỉ thị thông dụng nhất trong các kĩ thuật chuẩn độ acid - base đó là phenolphthalein.

Adolf van Bayer đã phát hiện ra phenolphtalein vào năm 1871. Ông đã quan sát thấy sự hình thành của phenolphtalein khi đun nóng phenol với phthalic anhydride với sự có mặt của acid:

Phenolphthalein là chất rắn kết tinh không màu, đôi khi nó có thể ở dạng bột màu vàng nhạt hoặc màu cam. Đây là một chất không tan trong nước nhưng tan trong cồn. Ở trạng thái tự nhiên, phenolphtalein tồn tại ở dạng acid yếu không màu, được kí hiệu là HIn. Hằng số phân li acid (Ka) của HIn là 3.10^{− 10} . Base liên hợp của nó có màu đỏ hồng đậm. Trong dung dịch nước, phenolphthalein sẽ có trạng thái cân bằng như sau:

𝐻𝐼𝑛 + 𝐻₂𝑂 ⇌ 𝐼𝑛 ⁻ + 𝐻₃𝑂⁺

Theo nguyên lý chuyển dịch cân bằng Le Chatelier, trạng thái cân bằng trên sẽ chuyển dịch sang trái nếu nồng độ của H3O+ tăng lên, tức là trong dung dịch ưu tiên chiều phản ứng:

𝐼𝑛⁻ + 𝐻₃𝑂⁺ → 𝐻𝐼𝑛 + 𝐻₂𝑂 hơn. Nếu dung dịch có tính base mạnh thì cân bằng chuyển dịch sang phải vì ion OH⁻ sẽ phản ứng với các phân tử HIn chuyển hóa thành In⁻.

Trong các phép chuẩn độ, phenolphtalein được thêm vào để nhận ra điểm dừng chuẩn độ. Tại điểm này có sự thay đổi màu sắc đột ngột của dung dịch được chuẩn độ vì có sự thay đổi của pH trong môi trường chuẩn độ làm thay đổi trạng thái tồn tại của chất chỉ thị mà, từ đó màu của chỉ thị sẽ thay đổi là một dấu hiệu nhận biết đã đến lúc cần dừng chuẩn độ. Người ta coi rằng có một pH trung gian nào đó một nửa phenolphtalein ở dạng acid và một nửa ở dạng base liên hợp có màu. Độ pH trung gian này có thể được tính theo phương trình Henderson – Hasselbalch cho trạng thái cân bằng chỉ thị: \(pH = pKa + \log \frac{{[I{n^ - }]}}{{[HIn]}}\)

Trả lời cho các câu 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81 dưới đây:

PHẢN ỨNG THỦY PHÂN SACCHAROSE TRONG CƠ THỂ

Saccharose (sucrose – C₁₂H₂₂O₁₁) còn được gọi với nhiều cái tên như đường kính, đường củ cải, đường thốt nốt,... Ở động vật có vú, sucrose được tiêu hóa rất nhanh trong dạ dày thành các loại đường thành phần do bị thủy phân bởi acid.

Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu phản ứng thủy phân sucrose trong môi trường acid (có nồng độ H⁺ theo thời gian) và thấy rằng sau khoảng thời gian t (phút) diễn ra phản ứng thủy phân thì số mol sucrose còn lại n₁ (mol) được biểu diễn theo phương trình:

\({n_1} = {n_0} \times {e^{ - kt}}(*)\)

trong đó, n₀ là số mol ban đầu của sucrose và hằng số k = 0,0222161.

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tổng lượng đường tổng hợp trong thức ăn, bao gồm sucrose, không nên vượt quá 10% năng lượng tổng hợp từ thực phẩm hàng ngày.

Trả lời cho các câu 82, 83, 84, 85, 86 dưới đây:

Đọc văn bản sau và trả lời 6 câu hỏi tiếp theo:

Ốc bươu vàng là tên gọi chung để chỉ các loài ốc nước ngọt thuộc chi Pomacea, thuộc họ Ốc táo, lớp Chân bụng, ngành Thân mềm. Tốc độ tự di chuyển của ốc bươu vàng trong nước tương đối chậm, có xu hướng di chuyển từ nơi có mực nước cạn đến nơi có mực nước sâu hơn, nhưng không quá 15 – 20 cm và ngừng di chuyển khi trời mưa lớn. Chúng phát tán đi xa được chủ yếu nhờ dòng chảy khi trời mưa hoặc theo các sông và kênh rạch. Ốc bươu vàng thuộc nhóm thụ tinh trong, thường đẻ trứng thành từng ổ khoảng từ 25 – 500 quả trên các loài thực vật thủy sinh nổi hay các bề mặt cứng như đá cách mặt nước vài centimet. Trứng nở sau khoảng 12 – 15 ngày. Chúng có phổ thức ăn tương đối rộng, chủ yếu gồm thức ăn mềm, từ các loài tảo bám, vi khuẩn lam đến các loài thực vật có mạch cho đến xác bã thực vật như vỏ dưa, xơ mít. Không chỉ vậy, chúng còn ăn liên tục, đặc biệt là ốc non cỡ lớn và ốc trưởng thành chưa phát dục.

Do nhu cầu làm thức ăn cho chăn nuôi, ốc bươu vàng được di nhập về Việt Nam và đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến các loài bản địa. Với tập tính ăn không ngừng và phổ thức ăn tương đối rộng, chúng tiêu hóa và thải phân liên tục ra môi trường, gây phú dưỡng và làm xuất hiện hiện tượng tảo nở hoa trong khu vực. Sự xuất hiện của ốc bươu vàng được ghi nhận làm giảm đi số lượng các loài ốc bản địa như các loài thuộc chi Pila, do cạnh tranh nguồn thức ăn hoặc chịu ảnh hưởng của thuốc diệt ốc bươu vàng. Xu hướng xâm lấn của ốc bươu vàng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên lẫn xã hội. Lũ lụt, mưa lớn và gió bão có xu hướng giúp Ốc bươu vàng mở rộng quy mô phân bố.

Dưới đây là đồ thị thể hiện sự tác động của loài ốc bươu vàng đến các loài khác ở một quần xã ruộng lúa bản địa:

Trả lời cho các câu 87, 88, 89, 90, 91, 92 dưới đây:

Đọc văn bản sau và trả lời 4 câu hỏi tiếp theo.

Hệ thống phân loại sinh vật cung cấp thông tin về mức độ tương đối về mối quan hệ giữa các loài. Các nhóm sinh vật được sắp xếp và phân chia vào các bậc khác nhau dựa trên những nguyên tắc nhất định. Căn cứ vào mối quan hệ giữa các nhóm, người ta có thể gộp chúng thành những cấp phân loại cao hơn.

Ngoài ra, các nhà khoa học còn sử dụng cây phát sinh chủng loại để minh họa lịch sử tiến hóa của một nhóm các loài có mối quan hệ mật thiết với nhau, cùng hình thành từ một tổ tiên chung trong quá khứ. Trong một cây phát sinh loại, các loài hiện đang sống được gọi là phân loại còn tồn tại.

Trả lời cho các câu 93, 94, 95, 96 dưới đây:

Đọc văn bản sau và trả lời 4 câu hỏi tiếp theo.

Quang chu kì là khoảng thời gian chiếu sáng xen kẽ với tối trong một chu kì 24 giờ, có ảnh hưởng đến sự ra hoa của thực vật. Dựa vào phản ứng với quang chu kì, thực vật được chia thành 3 nhóm chính: Cây ngày ngắn: Ra hoa khi thời gian chiếu sáng mỗi ngày nhỏ hơn giới hạn quang chu kì (thường <10 giờ/ngày). Cây ngày dài: Ra hoa khi thời gian chiếu sáng mỗi ngày lớn hơn giới hạn quang chu kì (thường >14 giờ/ngày) hoặc thời gian đêm ngắn (thường là <10h). Cây trung tính: Ra hoa không phụ thuộc vào quang chu kì mà phụ thuộc vào các yếu tố khác (tuổi cây, điều kiện dinh dưỡng...).

Một học sinh thực hiện thí nghiệm về ảnh hưởng của quang chu kỳ đến sự ra hoa của thực vật như sau:

Thí nghiệm 1: Cây thí nghiệm được trồng trong điều kiện chiếu sáng 10 giờ/ngày, sau một thời gian quan sát, cây không ra hoa.

Thí nghiệm 2: Vẫn cây đó, được trồng trong điều kiện chiếu sáng 16 giờ/ngày, sau một thời gian quan sát, cây ra hoa.

Trả lời cho các câu 97, 98, 99, 100 dưới đây: